پریودنتیت چیست؟ | علائم، علت، درمان و راه‌های پیشگیری از بیماری لثه

به گزارش نبض نگار: پریودنتیت (Periodontitis) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های پیشرفته لثه است که در صورت درمان نشدن می‌تواند به تحلیل استخوان فک، لق شدن و حتی از دست دادن دندان‌ها منجر شود. این بیماری معمولاً از التهاب ساده لثه (ژنژیویت) آغاز می‌شود و با پیشرفت عفونت، بافت‌های نگهدارنده دندان را تخریب می‌کند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند از بسیاری از عوارض این بیماری جلوگیری کند.

 فهرست مطالب
 پریودنتیت چیست؟
 تفاوت پریودنتیت و ژنژیویت
علائم پریودنتیت
علت ایجاد پریودنتیت
 مراحل پیشرفت پریودنتیت
 چه افرادی بیشتر در معرض پریودنتیت هستند؟
 عوارض پریودنتیت
 پریودنتیت چگونه تشخیص داده می‌شود؟
 روش‌های درمان پریودنتیت
آیا پریودنتیت قابل درمان است؟
مراقبت‌های بعد از درمان پریودنتیت
 راه‌های پیشگیری از پریودنتیت
 آیا پریودنتیت باعث افتادن دندان می‌شود؟
 سوالات متداول
نتیجه‌گیری

 پریودنتیت چیست؟
پریودنتیت یا بیماری پیشرفته لثه، نوعی التهاب مزمن بافت‌های نگهدارنده دندان است که در اثر تجمع پلاک‌های میکروبی و باکتری‌ها روی سطح دندان و لثه ایجاد می‌شود. اگر التهاب اولیه لثه درمان نشود، عفونت به عمق لثه، رباط‌های نگهدارنده دندان و استخوان فک گسترش پیدا می‌کند.
در این مرحله، فاصله‌ای بین دندان و لثه ایجاد می‌شود که به آن «پاکت لثه» گفته می‌شود. این پاکت‌ها محل مناسبی برای تجمع بیشتر باکتری‌ها هستند و در صورت درمان نشدن، به‌تدریج باعث تحلیل استخوان، عقب‌نشینی لثه و لق شدن دندان خواهند شد.
بر اساس گزارش Centers for Disease Control and Prevention (CDC)، پریودنتیت یکی از مهم‌ترین دلایل از دست دادن دندان در بزرگسالان محسوب می‌شود.

تفاوت پریودنتیت و ژنژیویت
بسیاری از افراد تصور می‌کنند خونریزی لثه همان پریودنتیت است، در حالی که ژنژیویت و پریودنتیت دو مرحله متفاوت از بیماری‌های لثه هستند.
ژنژیویت مرحله اولیه التهاب لثه است که معمولاً فقط باعث قرمزی، تورم و خونریزی لثه می‌شود و هنوز استخوان اطراف دندان آسیبی ندیده است. اگر در همین مرحله درمان آغاز شود، بیماری کاملاً قابل برگشت خواهد بود.
اما پریودنتیت زمانی ایجاد می‌شود که التهاب به بافت‌های عمقی‌تر گسترش پیدا کند و باعث تخریب استخوان و رباط‌های نگهدارنده دندان شود. این آسیب معمولاً دائمی است و تنها می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد.

                                         جدول مقایسه ژنژیویت و پریودنتیت

ژنژیویت	پریودنتیت
التهاب سطحی لثه	التهاب پیشرفته با تخریب استخوان
التهاب سطحی لثه	التهاب پیشرفته با تخریب استخوان
التهاب سطحی لثه	التهاب پیشرفته با تخریب استخوان
بدون لق شدن دندان	احتمال لق شدن دندان
درمان ساده‌تر	نیاز به درمان تخصصی

 علائم پریودنتیت
علائم پریودنتیت ممکن است در ابتدا خفیف باشند و بسیاری از بیماران تا زمان پیشرفت بیماری متوجه آن نشوند.

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

•  خونریزی هنگام مسواک زدن
•  خونریزی هنگام استفاده از نخ دندان
•  قرمز شدن لثه
•  تورم لثه
•  حساس شدن لثه
•  عقب‌نشینی یا تحلیل لثه
•  بلندتر دیده شدن دندان‌ها
•  بوی بد دهان
• طعم بد دهان
•  لق شدن دندان
•  فاصله افتادن بین دندان‌ها
•  درد هنگام جویدن
• خروج چرک از اطراف لثه
•  حساسیت دندان‌ها به سرما و گرما

در مراحل اولیه ممکن است بیمار هیچ دردی احساس نکند و تنها علامت بیماری خونریزی لثه باشد؛ به همین دلیل مراجعه منظم به دندانپزشک اهمیت زیادی دارد.

علت ایجاد پریودنتیت
اصلی‌ترین علت پریودنتیت، تجمع پلاک میکروبی روی دندان‌هاست. اگر پلاک‌ها به‌طور منظم با مسواک و نخ دندان حذف نشوند، به مرور زمان به جرم تبدیل می‌شوند و محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌کنند.
مهم‌ترین عوامل ایجادکننده بیماری عبارت‌اند از:

•  رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان
•  تجمع جرم روی دندان‌ها
•  استعمال سیگار و سایر دخانیات
•  دیابت کنترل‌نشده
•  ضعف سیستم ایمنی
•  تغییرات هورمونی در بارداری یا یائسگی
•  سابقه خانوادگی بیماری لثه
•  استرس مزمن
• کمبود برخی ویتامین‌ها
•  تغذیه نامناسب
•  خشکی دهان
•  مصرف برخی داروها
•  مراجعه نکردن منظم به دندانپزشک

وجود یک یا چند عامل خطر، احتمال ابتلا به پریودنتیت را افزایش می‌دهد؛ اما رعایت بهداشت مناسب دهان می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از بیماری داشته باشد.

مراحل پیشرفت پریودنتیت
پریودنتیت معمولاً به‌صورت تدریجی پیشرفت می‌کند و هرچه درمان دیرتر آغاز شود، احتمال از دست رفتن دندان بیشتر خواهد بود.
 مرحله اول؛ التهاب لثه
در این مرحله فقط التهاب، قرمزی و خونریزی لثه دیده می‌شود و هنوز استخوان آسیب جدی ندیده است.
مرحله دوم؛ تشکیل پاکت لثه
بین دندان و لثه فاصله ایجاد می‌شود و باکتری‌ها در این فضا تجمع پیدا می‌کنند.
 مرحله سوم؛ تحلیل استخوان
استخوان اطراف دندان به تدریج تحلیل می‌رود و ممکن است بیمار متوجه لق شدن خفیف دندان‌ها شود.
مرحله چهارم؛ پریودنتیت پیشرفته
در این مرحله تحلیل استخوان شدید است، دندان‌ها لق می‌شوند، جویدن دشوار می‌شود و احتمال از دست دادن دندان بسیار بالا خواهد بود.
در صورت تشخیص بیماری در مراحل اولیه، درمان بسیار ساده‌تر و موفقیت‌آمیزتر خواهد بود.

 چه افرادی بیشتر در معرض پریودنتیت هستند؟
اگرچه هر فردی ممکن است به بیماری لثه مبتلا شود، اما برخی افراد به دلیل شرایط جسمی، بیماری‌های زمینه‌ای یا سبک زندگی، بیشتر در معرض ابتلا به پریودنتیت قرار دارند. شناخت این عوامل خطر می‌تواند به پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.
افراد پرخطر شامل:

•  افراد سیگاری و مصرف‌کنندگان دخانیات
• مبتلایان به دیابت، به‌ویژه دیابت کنترل‌نشده
•  سالمندان
•  زنان باردار یا افراد دارای تغییرات هورمونی
•  افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری لثه
•  مبتلایان به بیماری‌های تضعیف‌کننده سیستم ایمنی
•  افرادی که بهداشت دهان و دندان را به‌خوبی رعایت نمی‌کنند
•  کسانی که جرم دندان زیادی دارند
•  افراد مبتلا به خشکی دهان
• افرادی که مراجعات منظم دندانپزشکی ندارند

در این افراد، مراجعه منظم به دندانپزشک و جرم‌گیری دوره‌ای اهمیت بیشتری دارد.

عوارض پریودنتیت
در صورت درمان نشدن، پریودنتیت می‌تواند علاوه بر آسیب به لثه، مشکلات جدی‌تری برای دندان‌ها و حتی سلامت عمومی بدن ایجاد کند.
مهم‌ترین عوارض عبارت‌اند از:

•  تحلیل استخوان فک
•  تحلیل و عقب‌نشینی لثه
•  ایجاد پاکت‌های عمیق لثه
•  لق شدن دندان‌ها
•  از دست دادن دندان
•  آبسه لثه
•  بوی بد دهان مزمن
•  دشوار شدن جویدن غذا
•  حساسیت شدید دندان‌ها
•  تغییر محل قرارگیری دندان‌ها

برخی مطالعات نیز ارتباطی میان بیماری‌های شدید لثه و افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی، کنترل دشوارتر دیابت و برخی مشکلات سیستمیک نشان داده‌اند؛ اگرچه این ارتباط به معنای علت و معلول قطعی نیست.

پریودنتیت چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص پریودنتیت معمولاً توسط دندانپزشک یا متخصص بیماری‌های لثه (پریودنتیست) انجام می‌شود. هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود، احتمال حفظ دندان‌ها بیشتر خواهد بود.
روش‌های تشخیص شامل:

•  معاینه کامل لثه
• بررسی خونریزی لثه
•  اندازه‌گیری عمق پاکت‌های لثه
•  بررسی میزان تحلیل لثه
•  ارزیابی لق بودن دندان
•  بررسی وجود جرم زیر لثه
•  تهیه عکس رادیوگرافی برای بررسی تحلیل استخوان فک

در صورت مشاهده پاکت‌های عمیق لثه یا تحلیل استخوان، درمان تخصصی هرچه سریع‌تر آغاز می‌شود.

روش‌های درمان پریودنتیت
نوع درمان به شدت بیماری بستگی دارد. در مراحل اولیه معمولاً درمان‌های غیرجراحی کافی هستند، اما در مراحل پیشرفته ممکن است جراحی نیز لازم باشد.
 جرم‌گیری و بروساژ
اولین مرحله درمان، حذف جرم و پلاک‌های میکروبی از روی دندان‌ها و لثه است تا التهاب کاهش یابد.
 جرم‌گیری عمقی (Scaling & Root Planing)
در این روش، سطح ریشه دندان نیز تمیز و صاف می‌شود تا باکتری‌ها و جرم‌های زیر لثه حذف شوند و لثه بهتر به دندان بچسبد.
مصرف آنتی‌بیوتیک
در برخی بیماران، به‌ویژه در صورت وجود عفونت شدید، دندانپزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک خوراکی یا موضعی تجویز کند.
جراحی لثه
اگر پاکت‌های لثه عمیق باشند یا درمان‌های اولیه کافی نباشند، جراحی فلپ لثه برای دسترسی بهتر به ریشه دندان انجام می‌شود.
پیوند لثه
در بیمارانی که تحلیل شدید لثه دارند، ممکن است از پیوند بافت لثه برای پوشاندن ریشه دندان استفاده شود.

بازسازی استخوان
در مواردی که استخوان فک تحلیل رفته باشد، از پیوند استخوان یا مواد بازسازی‌کننده برای کمک به ترمیم بافت استفاده می‌شود.
هدف درمان، حذف عفونت، جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ دندان‌ها تا حد امکان است.

 آیا پریودنتیت قابل درمان است؟
پریودنتیت یک بیماری مزمن است، اما اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، می‌توان آن را به‌خوبی کنترل کرد و از پیشرفت آن جلوگیری نمود.
نکات مهم درباره درمان بیماری:

•  درمان زودهنگام موفقیت بیشتری دارد.
•  استخوان تحلیل‌رفته معمولاً به‌طور کامل بازسازی نمی‌شود.
•  رعایت بهداشت دهان پس از درمان ضروری است.
•  مراجعات منظم به دندانپزشک از عود بیماری جلوگیری می‌کند.
•  در صورت بی‌توجهی، احتمال بازگشت بیماری وجود دارد.

بنابراین، هدف اصلی درمان پریودنتیت حفظ دندان‌های طبیعی، کنترل التهاب و جلوگیری از تخریب بیشتر بافت‌های نگهدارنده دندان است.

 مراقبت‌های بعد از درمان پریودنتیت
درمان پریودنتیت پایان کار نیست. اگر بیمار مراقبت‌های لازم را رعایت نکند، احتمال بازگشت بیماری وجود دارد. رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندانپزشک نقش مهمی در حفظ سلامت لثه‌ها دارد.
مهم‌ترین مراقبت‌های بعد از درمان عبارت‌اند از:

•  مسواک زدن حداقل دو بار در روز
•  استفاده روزانه از نخ دندان
•  استفاده از دهان‌شویه در صورت تجویز دندانپزشک
•  مراجعه منظم برای جرم‌گیری و معاینه
•  ترک سیگار و سایر دخانیات
•  کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت
•  مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور پزشک
•  رعایت رژیم غذایی سالم و کاهش مصرف قند

پیگیری‌های منظم پس از درمان، احتمال پیشرفت مجدد بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

راه‌های پیشگیری از پریودنتیت
پیشگیری از پریودنتیت بسیار ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر از درمان آن است. رعایت چند عادت ساده می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را تا حد زیادی کاهش دهد.
مهم‌ترین راه‌های پیشگیری عبارت‌اند از:

• مسواک زدن صحیح حداقل دو بار در روز
•  استفاده روزانه از نخ دندان
•  جرم‌گیری دوره‌ای طبق نظر دندانپزشک
•  مراجعه منظم برای معاینه دندان
•  ترک سیگار و قلیان
• کنترل دقیق دیابت
•  مصرف میوه و سبزیجات تازه
•  کاهش مصرف نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های شیرین
•  نوشیدن آب کافی
•  درمان سریع پوسیدگی‌های دندانی و التهاب لثه

رعایت این نکات علاوه بر کاهش خطر پریودنتیت، به حفظ سلامت کلی دهان و دندان نیز کمک می‌کند.

آیا پریودنتیت باعث افتادن دندان می‌شود؟
بله. اگر پریودنتیت درمان نشود، به مرور زمان بافت‌های نگهدارنده دندان و استخوان فک تخریب می‌شوند. در نتیجه دندان‌ها لق شده و ممکن است در نهایت از دست بروند یا نیاز به کشیدن پیدا کنند.
البته این اتفاق معمولاً در مراحل پیشرفته بیماری رخ می‌دهد و با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌توان از آن جلوگیری کرد.
علائمی که نباید نادیده گرفته شوند:

•  لق شدن دندان
•  تحلیل شدید لثه
•  فاصله افتادن بین دندان‌ها
•  خروج چرک از اطراف لثه
•  درد هنگام جویدن
•  خونریزی مداوم لثه

در صورت مشاهده این علائم، مراجعه سریع به دندانپزشک یا متخصص بیماری‌های لثه ضروری است.

سوالات متداول
آیا پریودنتیت درمان قطعی دارد؟
پریودنتیت یک بیماری مزمن است، اما با درمان مناسب و رعایت بهداشت دهان می‌توان آن را کنترل کرد و از پیشرفت آن جلوگیری نمود.

 آیا جرم‌گیری باعث درمان پریودنتیت می‌شود؟
در مراحل اولیه، جرم‌گیری و تمیز کردن ریشه دندان‌ها می‌تواند بسیار مؤثر باشد، اما در مراحل پیشرفته ممکن است درمان‌های تخصصی‌تری مانند جراحی لثه نیز لازم باشد.

 آیا پریودنتیت باعث بوی بد دهان می‌شود؟
بله. تجمع باکتری‌ها در پاکت‌های لثه یکی از شایع‌ترین دلایل بوی بد دهان در بیماران مبتلا به پریودنتیت است.

آیا سیگار خطر ابتلا به پریودنتیت را افزایش می‌دهد؟
بله. استعمال دخانیات یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا و پیشرفت بیماری‌های لثه محسوب می‌شود و همچنین روند درمان را نیز کند می‌کند.

 آیا پریودنتیت واگیردار است؟
خود بیماری واگیردار نیست، اما باکتری‌های ایجادکننده آن می‌توانند از طریق بزاق منتقل شوند. رعایت بهداشت دهان و درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد.

 هر چند وقت یک‌بار باید برای معاینه لثه مراجعه کرد؟
برای بیشتر افراد، مراجعه هر شش ماه یک‌بار توصیه می‌شود، اما افراد مبتلا به بیماری‌های لثه یا دارای عوامل خطر ممکن است به مراجعات کوتاه‌تر نیاز داشته باشند.

جمع بندی
پریودنتیت یکی از مهم‌ترین بیماری‌های لثه است که در صورت درمان نشدن می‌تواند به تحلیل استخوان فک، لق شدن دندان‌ها و از دست رفتن آن‌ها منجر شود. این بیماری معمولاً از التهاب ساده لثه آغاز می‌شود و به‌تدریج به بافت‌های عمقی‌تر گسترش می‌یابد.
تشخیص زودهنگام، جرم‌گیری منظم، رعایت بهداشت دهان، ترک دخانیات و مراجعه دوره‌ای به دندانپزشک مهم‌ترین راهکارهای کنترل این بیماری هستند. اگر علائمی مانند خونریزی لثه، بوی بد دهان، تحلیل لثه یا لق شدن دندان را تجربه می‌کنید، بهتر است هرچه سریع‌تر برای معاینه و درمان اقدام کنید.

منابع علمی

https://www.cdc.gov

https://www.ada.org

https://www.nhs.uk

https://www.ncbi.nlm.nih.gov

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

اعتبار علمی مقاله
این مقاله بر اساس اطلاعات منتشرشده در منابع معتبر علمی و دندانپزشکی از جمله **Centers for Disease Control and Prevention (CDC)**، **American Dental Association (ADA)**، **NHS**، **NCBI** و **PubMed** تهیه شده است و مطالب آن با راهنماهای علمی روز در زمینه بیماری‌های لثه مطابقت دارد.

 سلب مسئولیت پزشکی
این مقاله صرفاً با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط دندانپزشک یا متخصص بیماری‌های لثه (پریودنتیست) نیست. در صورت مشاهده علائمی مانند خونریزی مداوم لثه، تحلیل لثه، لق شدن دندان یا بوی بد دهان، برای بررسی و درمان مناسب به دندانپزشک مراجعه کنید.