علت جرم دندان چیست؟ از بهداشت نامناسب تا عوامل پنهان

به گزارش نبض نگار: جرم دندان یکی از شایع‌ترین مشکلات دهان و دندان در سراسر جهان است. بسیاری از افراد تصور می‌کنند جرم تنها در کسانی ایجاد می‌شود که بهداشت دهان را رعایت نمی‌کنند، اما واقعیت پیچیده‌تر از این است. عوامل ژنتیکی، نوع بزاق، رژیم غذایی، مصرف دخانیات و حتی برخی بیماری‌ها می‌توانند در تشکیل جرم نقش داشته باشند. در این مقاله بررسی می‌کنیم جرم دندان چگونه تشکیل می‌شود، چه عواملی احتمال بروز آن را افزایش می‌دهند و چگونه می‌توان از تجمع مجدد آن جلوگیری کرد.

خلاصه مطلب در یک نگاه
 جرم دندان از سخت شدن پلاک‌های باکتریایی ایجاد می‌شود.
 مسواک نزدن تنها دلیل ایجاد جرم نیست.
 نوع بزاق و ژنتیک در تشکیل جرم نقش دارند.
سیگار و مصرف زیاد نوشیدنی‌های رنگی خطر جرم را افزایش می‌دهند.
 جرم می‌تواند باعث بیماری‌های لثه و بوی بد دهان شود.
جرم ایجادشده با مسواک از بین نمی‌رود و نیاز به جرم‌گیری دارد.

جرم دندان دقیقاً چیست؟
بسیاری از افراد جرم دندان را با باقی‌مانده غذا اشتباه می‌گیرند. در حالی که جرم ساختاری کاملاً متفاوت دارد. پس از غذا خوردن، لایه‌ای نازک از باکتری‌ها، بزاق و ذرات غذایی روی دندان تشکیل می‌شود که به آن پلاک دندانی گفته می‌شود. اگر این پلاک به موقع پاک نشود، مواد معدنی موجود در بزاق روی آن رسوب می‌کنند و به تدریج به جرم تبدیل می‌شود. جرم برخلاف پلاک، سخت و چسبنده است و با مسواک معمولی قابل حذف نیست.

تفاوت پلاک و جرم چیست؟

• پلاک یک لایه نرم و بی‌رنگ است که روزانه روی دندان تشکیل می‌شود.
• جرم در واقع پلاکی است که سخت شده و به سطح دندان چسبیده است.

جرم بیشتر در کدام قسمت دندان ایجاد می‌شود؟
معمولاً اطراف خط لثه و پشت دندان‌های جلویی فک پایین بیشترین تجمع جرم مشاهده می‌شود.

 چرا دندان‌ها جرم می‌گیرند؟
چرا دندان‌ها جرم می‌گیرند؟ پاسخ این سؤال به چندین عامل مختلف مربوط می‌شود و معمولاً یک علت واحد وجود ندارد. هر زمان پلاک دندانی برای مدت طولانی روی دندان باقی بماند، احتمال تبدیل شدن آن به جرم افزایش پیدا می‌کند. اما سرعت این فرآیند در افراد مختلف متفاوت است.

•  تمیز نشدن کامل دندان‌ها
• حتی افرادی که روزانه مسواک می‌زنند، ممکن است برخی نواحی دهان را به‌خوبی تمیز نکنند.
•  تجمع مداوم پلاک
• پلاک اگر به‌صورت روزانه حذف نشود، فرصت کافی برای سخت شدن پیدا می‌کند.
•  ویژگی‌های فردی
• برخی افراد به دلیل شرایط ژنتیکی یا ترکیب بزاق، بیشتر از دیگران جرم می‌گیرند.

 نقش بزاق در تشکیل جرم دندان
شاید عجیب به نظر برسد، اما بزاق یکی از عوامل مهم در تشکیل جرم محسوب می‌شود. مواد معدنی موجود در بزاق برای سلامت دندان ضروری هستند، اما همین مواد می‌توانند روی پلاک رسوب کنند و آن را به جرم تبدیل کنند.
چرا برخی افراد بیشتر جرم می‌گیرند؟
ترکیب بزاق در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد غلظت بیشتری از مواد معدنی در بزاق خود دارند و به همین دلیل سریع‌تر جرم تشکیل می‌دهند.
آیا می‌توان بزاق را کنترل کرد؟
خیر، اما می‌توان با رعایت بهداشت دهان اثرات آن را کاهش داد.

 آیا مسواک نزدن تنها علت جرم دندان است؟
خیر.این یکی از رایج‌ترین باورهای اشتباه درباره جرم دندان است. ممکن است دو نفر به یک اندازه مسواک بزنند اما یکی از آن‌ها بیشتر جرم بگیرد.
تکنیک مسواک زدن اهمیت دارد
کیفیت مسواک زدن اغلب از تعداد دفعات آن مهم‌تر است.
نخ دندان را نباید فراموش کرد
بخش زیادی از پلاک‌ها بین دندان‌ها تجمع پیدا می‌کنند؛ جایی که مسواک به آن دسترسی کامل ندارد.
مراجعات دندانپزشکی نیز مهم هستند
برخی جرم‌ها حتی با بهترین مراقبت خانگی نیز به تدریج تشکیل می‌شوند.

 مصرف سیگار چگونه باعث جرم دندان می‌شود؟
سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای تشکیل جرم و بیماری‌های لثه محسوب می‌شود. مواد شیمیایی موجود در دود سیگار شرایط دهان را تغییر می‌دهند و باعث تجمع بیشتر پلاک و باکتری‌ها می‌شوند.

• تغییر رنگ دندان‌ها
  سیگار باعث ایجاد لکه‌های زرد و قهوه‌ای روی دندان‌ها می‌شود.
• افزایش خطر بیماری لثه
  افراد سیگاری بیشتر در معرض التهاب و تحلیل لثه قرار دارند.
•  افزایش سرعت تشکیل جرم
  مطالعات نشان داده‌اند که جرم در افراد سیگاری سریع‌تر تشکیل می‌شود.

 چه غذاها و نوشیدنی‌هایی احتمال جرم را بیشتر می‌کنند؟
رژیم غذایی نیز در سلامت دهان نقش مهمی دارد. موارد زیر احتمال جرم گرفتن دندان های را بیشتر می کند:
نوشیدنی‌های شیرین
مصرف مداوم نوشابه‌ها و نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند رشد باکتری‌ها را افزایش دهد.
چای و قهوه
این نوشیدنی‌ها مستقیماً باعث جرم نمی‌شوند، اما می‌توانند ظاهر جرم را تیره‌تر و قابل مشاهده‌تر کنند.
 خوراکی‌های چسبنده
مواد غذایی چسبنده مدت بیشتری روی دندان باقی می‌مانند و شرایط تشکیل پلاک را فراهم می‌کنند.

 آیا نامرتبی دندان‌ها باعث جرم می‌شود؟
بله. دندان‌های روی‌هم‌افتاده یا نامرتب معمولاً تمیز کردن دشوارتری دارند.
دسترسی کمتر مسواک
در برخی نقاط، موهای مسواک به‌خوبی به سطح دندان نمی‌رسند.
 تجمع بیشتر پلاک
هرچه تمیز کردن دشوارتر باشد، احتمال تجمع پلاک افزایش پیدا می‌کند.

 بیماری‌ها و داروهایی که خطر جرم را افزایش می‌دهند:
برخی شرایط پزشکی می‌توانند سلامت دهان را تحت تأثیر قرار دهند.
دیابت
افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض مشکلات لثه قرار دارند.
 خشکی دهان
کاهش بزاق می‌تواند تعادل طبیعی دهان را برهم بزند.
 برخی داروها
برخی داروها باعث کاهش ترشح بزاق یا تغییر شرایط دهان می‌شوند.

جرم دندان چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟
جرم تنها یک مشکل ظاهری نیست.

 

•  بوی بد دهان
  باکتری‌های موجود در جرم می‌توانند باعث بوی ناخوشایند دهان شوند.
•  التهاب و خونریزی لثه
  جرم یکی از مهم‌ترین عوامل التهاب لثه است.
• تحلیل لثه
  در صورت درمان نشدن، جرم می‌تواند به بافت‌های نگهدارنده دندان آسیب برساند.
•  افزایش خطر از دست دادن دندان
  بیماری‌های پیشرفته لثه یکی از دلایل اصلی از دست دادن دندان در بزرگسالان هستند.

آیا می‌توان جرم دندان را در خانه از بین برد؟
پس از تشکیل جرم، پاسخ معمولاً منفی است.
 مسواک جرم را حذف نمی‌کند
جرم ساختاری سخت دارد و با مسواک از بین نمی‌رود.
 درمان‌های خانگی معجزه نمی‌کنند
بسیاری از روش‌های تبلیغاتی موجود در اینترنت فاقد پشتوانه علمی هستند.
جرم‌گیری راه‌حل اصلی است
جرم‌گیری حرفه‌ای توسط دندانپزشک مؤثرترین روش حذف جرم محسوب می‌شود.

 چگونه از تشکیل مجدد جرم جلوگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه آسان‌تر از درمان است.

•  مسواک زدن منظم
  حداقل دو بار در روز.
•  استفاده روزانه از نخ دندان
  برای پاکسازی نواحی بین دندان‌ها.
•  کاهش مصرف دخانیات
  یکی از مؤثرترین اقدامات برای سلامت دهان.
•  مراجعه منظم به دندانپزشک
  معاینات دوره‌ای می‌توانند جرم را قبل از ایجاد مشکلات جدی شناسایی کنند.

سوالات متداول
 چرا با وجود مسواک زدن جرم می‌گیرم؟
عواملی مانند نوع بزاق، ژنتیک، تکنیک مسواک زدن و رژیم غذایی می‌توانند نقش داشته باشند.
 آیا جرم دندان خطرناک است؟
در صورت عدم درمان می‌تواند باعث بیماری‌های لثه و آسیب به بافت‌های نگهدارنده دندان شود.
جرم دندان با مسواک از بین می‌رود؟
خیر، جرم سخت‌شده نیاز به جرم‌گیری حرفه‌ای دارد.
 هر چند وقت یک‌بار باید جرم‌گیری انجام داد؟
بسته به شرایط فرد، معمولاً هر 6 تا 12 ماه یک بار.
 آیا سیگار باعث جرم دندان می‌شود؟
بله، یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش تشکیل جرم و بیماری‌های لثه است.

 جمع‌بندی
چرا دندان‌ها جرم می‌گیرند؟ پاسخ این سؤال تنها به مسواک نزدن محدود نمی‌شود. تجمع پلاک‌های باکتریایی، نوع بزاق، مصرف دخانیات، رژیم غذایی، نامرتبی دندان‌ها و برخی بیماری‌ها همگی می‌توانند در تشکیل جرم نقش داشته باشند. جرم دندان علاوه بر تأثیر بر ظاهر لبخند، می‌تواند سلامت لثه و دندان‌ها را نیز تهدید کند. رعایت بهداشت دهان، استفاده از نخ دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک بهترین راهکار برای پیشگیری از تشکیل جرم و حفظ سلامت دهان است.

منابع علمی: 

https://www.ada.org
https://www.mouthhealthy.org
https://medlineplus.gov/oralhealth.html
https://my.clevelandclinic.org/health
https://www.nidcr.nih.gov

اعتبار محتوای پزشکی
این مقاله بر اساس منابع علمی معتبر، مقالات منتشرشده در پایگاه‌های پزشکی و راهنماهای تخصصی از جمله Healthline، Cleveland Clinic، Mayo Clinic، MedlinePlus، WebMD، American Academy of Dermatology (AAD) و مقالات نمایه‌شده در PubMed و NCBI تهیه شده است. با این حال، محتوای ارائه‌شده صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین تشخیص، مشاوره یا درمان توسط پزشک یا دندانپزشک نیست.

نویسنده : فاطمه نجفی

علت جرم دندان چیست؟ از بهداشت نامناسب تا عوامل پنهان