جرمگیری دندان و سلامت لثه؛ مزایا، مراحل، عوارض و هر آنچه باید بدانید
به گزارش نبض نگار: جرمگیری دندان یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت لثه و جلوگیری از پیشرفت بیماریهای دهان و دندان است. تجمع پلاک و جرم روی دندانها محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میکند و در صورت درمان نشدن، میتواند به التهاب لثه، خونریزی، بوی بد دهان و حتی تحلیل استخوان اطراف دندان منجر شود. برخلاف تصور برخی افراد، جرمگیری به مینای دندان آسیب نمیرساند، بلکه با حذف جرمهای سختشده، به حفظ سلامت لثه و افزایش طول عمر دندانها کمک میکند. در ادامه با ارتباط جرمگیری و سلامت لثه، مزایای این درمان، مراحل انجام و مراقبتهای ضروری پس از جرمگیری آشنا میشوید.
فهرست مطالب
جرم دندان چیست؟
ارتباط جرمگیری و سلامت لثه
جرمگیری دندان چگونه انجام میشود؟
چه افرادی به جرمگیری نیاز دارند؟
مزایای جرمگیری برای سلامت لثه
آیا جرمگیری به دندان آسیب میزند؟
مراقبتهای بعد از جرمگیری
هر چند وقت یکبار باید جرمگیری انجام شود؟
پرسشهای متداول
جمعبندی
جرم دندان چیست؟
جرم دندان لایهای سخت و زرد یا قهوهایرنگ است که در اثر سفت شدن پلاکهای میکروبی روی سطح دندان و اطراف لثه تشکیل میشود. اگر پلاکهای نرم بهطور منظم با مسواک و نخ دندان پاک نشوند، بهتدریج با مواد معدنی موجود در بزاق ترکیب شده و به جرم تبدیل میشوند.
برخلاف پلاک، جرم دندان بهراحتی با مسواک از بین نمیرود و برای حذف آن باید از روشهای حرفهای مانند جرمگیری استفاده شود.
وجود جرم روی دندان فقط یک مشکل ظاهری نیست، بلکه میتواند سلامت لثه و بافتهای نگهدارنده دندان را نیز تهدید کند.
جرم دندان چگونه تشکیل میشود؟
پس از هر وعده غذایی، باکتریهای موجود در دهان از باقیمانده مواد غذایی، بهویژه قندها، تغذیه میکنند و لایهای چسبنده به نام پلاک دندانی را تشکیل میدهند.
اگر این پلاک طی 24 تا 72 ساعت بهطور کامل پاک نشود، بهمرور زمان با املاح موجود در بزاق سفت شده و به جرم تبدیل میشود.
جرم معمولاً در نواحی نزدیک لثه، پشت دندانهای جلوی پایین و سطح خارجی دندانهای آسیاب بیشتر تشکیل میشود؛ زیرا این نواحی در مجاورت مجاری غدد بزاقی قرار دارند.

تفاوت پلاک و جرم دندان
اگرچه بسیاری از افراد پلاک و جرم را یکسان میدانند، اما این دو تفاوتهای مهمی دارند.
- پلاک دندانی
لایهای نرم، بیرنگ و چسبنده است که با مسواک و نخ دندان قابل حذف است. همچنین پلاک اولین مرحله تشکیل جرم است و اگر بهموقع حذف نشود، زمینه را برای ایجاد بیماریهای لثه فراهم میکند. - جرم دندان
ساختاری سخت دارد و فقط با ابزارهای دندانپزشکی برداشته میشود.
چه عواملی باعث افزایش تشکیل جرم میشوند؟
سرعت تشکیل جرم در همه افراد یکسان نیست و عوامل مختلفی میتوانند احتمال ایجاد آن را افزایش دهند.مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان
- مصرف دخانیات
- خشکی دهان
- مصرف زیاد نوشیدنیهای شیرین
- نامرتبی دندانها
- برخی بیماریهای زمینهای
- ترکیب بزاق هر فرد
افرادی که این عوامل خطر را دارند، ممکن است به جرمگیریهای دورهای بیشتری نیاز داشته باشند.
ارتباط جرمگیری و سلامت لثه
سلامت لثه ارتباط مستقیمی با میزان پلاک و جرم موجود روی دندانها دارد. هرچه جرم بیشتری در اطراف لثه تجمع پیدا کند، احتمال التهاب، خونریزی و پیشرفت بیماریهای لثه نیز افزایش مییابد.
جرمگیری با حذف این رسوبات سخت، محیط رشد باکتریها را از بین میبرد و به لثه فرصت ترمیم و بازگشت به وضعیت طبیعی را میدهد.
به همین دلیل، جرمگیری نهتنها یک درمان زیبایی نیست، بلکه یکی از مهمترین روشهای پیشگیری و درمان بیماریهای لثه محسوب میشود.

جرم چگونه باعث التهاب لثه میشود؟
- سطح جرم دندان زبر است و محل مناسبی برای تجمع باکتریها فراهم میکند.
- سموم تولیدشده توسط این باکتریها باعث تحریک بافت لثه شده و واکنش التهابی ایجاد میکنند.
- در نتیجه، لثه قرمز، متورم و حساس میشود و هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان ممکن است خونریزی کند.
جرمگیری چگونه به درمان التهاب لثه کمک میکند؟
- جرمگیری با حذف جرم و پلاکهای سختشده، عامل اصلی التهاب را از بین میبرد.
- پس از حذف این رسوبات، بافت لثه فرصت پیدا میکند تا ترمیم شود و التهاب بهتدریج کاهش یابد.
- البته موفقیت درمان به رعایت بهداشت دهان پس از جرمگیری نیز بستگی دارد. اگر بیمار دوباره اجازه تجمع پلاک را بدهد، التهاب لثه ممکن است بازگردد.
نقش جرمگیری در پیشگیری از بیماری پریودنتیت
اگر التهاب لثه درمان نشود، ممکن است به مراحل پیشرفتهتری مانند پریودنتیت برسد.
در این بیماری، علاوه بر لثه، استخوان و بافتهای نگهدارنده دندان نیز آسیب میبینند و در نهایت احتمال لق شدن یا از دست رفتن دندان افزایش مییابد.
جرمگیری منظم میتواند از پیشرفت التهاب لثه به پریودنتیت جلوگیری کند و نقش مهمی در حفظ سلامت بافتهای اطراف دندان داشته باشد.
آیا جرمگیری باعث کاهش خونریزی لثه میشود؟
بله، در بسیاری از موارد خونریزی لثه ناشی از التهاب ایجادشده توسط پلاک و جرم است.
پس از جرمگیری و رعایت صحیح بهداشت دهان، التهاب کاهش پیدا میکند و خونریزی نیز بهتدریج کمتر میشود.البته ممکن است در یکی دو روز اول پس از جرمگیری، مقدار کمی خونریزی یا حساسیت طبیعی باشد؛ اما اگر این علائم ادامه پیدا کند، باید با دندانپزشک مشورت شود.
جرمگیری چه تأثیری بر بوی بد دهان دارد؟
تجمع جرم و پلاک محل مناسبی برای رشد باکتریهای مولد بوی بد دهان است. حذف این رسوبات در کنار رعایت بهداشت دهان میتواند در بسیاری از افراد باعث کاهش قابلتوجه بوی بد دهان شود.
البته اگر علت بوی بد دهان بیماریهای دیگر مانند سینوزیت، مشکلات گوارشی یا خشکی دهان باشد، جرمگیری بهتنهایی مشکل را برطرف نخواهد کرد.
جرم گیری دندان.png" />
جرمگیری دندان چگونه انجام میشود؟
جرمگیری دندان یک درمان حرفهای است که توسط دندانپزشک یا متخصص بیماریهای لثه انجام میشود. در این روش، پلاک و جرمهای سختشده از روی سطح دندان و زیر لثه برداشته میشوند تا محیط دهان برای رشد باکتریها نامناسب شود.
مدت زمان جرمگیری به میزان جرم، تعداد دندانها و وضعیت سلامت لثه بستگی دارد. در افرادی که جرم کمی دارند، این درمان معمولاً در یک جلسه انجام میشود، اما در بیماران مبتلا به بیماریهای پیشرفته لثه ممکن است به چند جلسه درمان نیاز باشد.
معاینه قبل از جرمگیری
پیش از شروع درمان، دندانپزشک وضعیت لثه، میزان جرم، عمق پاکتهای لثه و سلامت دندانها را بررسی میکند.
در بعضی موارد نیز برای ارزیابی میزان تحلیل استخوان یا وضعیت ریشه دندانها، عکس رادیوگرافی درخواست میشود.
این معاینه به دندانپزشک کمک میکند بهترین روش درمان را انتخاب کند.
جرمگیری با دستگاه اولتراسونیک
امروزه بیشتر جرمگیریها با دستگاه اولتراسونیک انجام میشوند. این دستگاه با ایجاد لرزشهای بسیار سریع و پاشش آب، جرمهای سخت را از سطح دندان جدا میکند، بدون اینکه به ساختار سالم دندان آسیبی وارد شود. همزمان، جریان آب باعث شستوشوی جرمهای جداشده و خنک شدن نوک دستگاه میشود.
جرمگیری با ابزارهای دستی
پس از استفاده از دستگاه اولتراسونیک، ممکن است دندانپزشک از ابزارهای دستی مخصوص برای برداشتن جرمهای باقیمانده، بهویژه در نواحی زیر لثه یا بین دندانها استفاده کند.
این ابزارها دقت بالایی دارند و امکان تمیز کردن نقاطی را فراهم میکنند که دسترسی به آنها با دستگاه دشوار است.
پولیش دندان بعد از جرمگیری
در بسیاری از موارد، پس از پایان جرمگیری، سطح دندانها پولیش میشود. پولیش باعث صافتر شدن سطح دندان، کاهش چسبندگی پلاک و از بین رفتن لکههای سطحی باقیمانده میشود. همچنین پس از پولیش، دندانها احساس تمیزی و صافی بیشتری خواهند داشت.
آیا جرمگیری درد دارد؟
بیشتر افراد هنگام جرمگیری فقط لرزش یا فشار خفیفی احساس میکنند و درد قابلتوجهی ندارند. با این حال، اگر التهاب لثه شدید باشد یا جرم در زیر لثه تجمع زیادی داشته باشد، ممکن است بیمار کمی ناراحتی احساس کند. در چنین شرایطی، دندانپزشک میتواند از بیحسی موضعی برای افزایش راحتی بیمار استفاده کند.
چه افرادی به جرمگیری دندان نیاز دارند؟
جرمگیری فقط برای افرادی که جرم زیادی روی دندانهایشان دیده میشود، انجام نمیشود. بسیاری از افراد حتی با رعایت نسبی بهداشت دهان نیز ممکن است به دلیل ترکیب بزاق یا شرایط خاص بدن، جرم بیشتری تشکیل دهند. تشخیص زمان مناسب جرمگیری بر عهده دندانپزشک است.
افراد مبتلا به التهاب لثه
اگر لثه هنگام مسواک زدن خونریزی میکند، متورم است یا قرمزی دارد، احتمال وجود التهاب لثه افزایش مییابد. در این شرایط، جرمگیری یکی از اولین اقدامات درمانی محسوب میشود.
افراد سیگاری
مصرف سیگار و سایر دخانیات باعث افزایش تشکیل جرم، تغییر رنگ دندانها و افزایش خطر بیماریهای لثه میشود. به همین دلیل، افراد سیگاری معمولاً بیش از سایرین به جرمگیریهای منظم نیاز دارند.
افراد مبتلا به دیابت
دیابت کنترلنشده میتواند احتمال ابتلا به بیماریهای لثه را افزایش دهد. از سوی دیگر، التهاب لثه نیز ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند. بنابراین، جرمگیری و مراقبت از سلامت لثه در بیماران دیابتی اهمیت ویژهای دارد.
افراد دارای جرم زیاد
برخی افراد بهطور طبیعی جرم بیشتری تشکیل میدهند. این موضوع ممکن است به ترکیب بزاق، بهداشت دهان، رژیم غذایی یا عوامل ژنتیکی مرتبط باشد. این افراد معمولاً باید طبق برنامهای که دندانپزشک تعیین میکند، جرمگیری دورهای انجام دهند.
افراد دارای بوی بد دهان
اگر بوی بد دهان ناشی از تجمع پلاک و جرم باشد، جرمگیری میتواند به کاهش این مشکل کمک کند. البته پیش از درمان، دندانپزشک علت اصلی بوی بد دهان را بررسی میکند؛ زیرا همیشه منشأ آن جرم دندان نیست.

مزایای جرمگیری برای سلامت لثه
جرمگیری تنها باعث تمیز شدن دندانها نمیشود، بلکه نقش مهمی در حفظ سلامت لثه و پیشگیری از بیماریهای دهان دارد. انجام منظم این درمان میتواند از بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کند.
کاهش التهاب لثه
با حذف جرم و پلاک، باکتریهای عامل التهاب کاهش پیدا میکنند و لثه فرصت ترمیم پیدا میکند. در نتیجه، قرمزی، تورم و حساسیت لثه بهتدریج کمتر میشود.
کاهش خونریزی لثه
خونریزی هنگام مسواک زدن یکی از شایعترین نشانههای التهاب لثه است. پس از جرمگیری و رعایت صحیح بهداشت دهان، این خونریزی معمولاً طی چند روز یا چند هفته کاهش پیدا میکند.
از بین رفتن بوی بد دهان
باکتریهای موجود در جرم و پلاک، ترکیبات گوگردی تولید میکنند که یکی از مهمترین علل بوی بد دهان هستند. جرمگیری با حذف محل تجمع این باکتریها میتواند به بهبود بوی دهان کمک کند.
پیشگیری از تحلیل استخوان اطراف دندان
در صورت ادامه التهاب، بیماری ممکن است به بافتهای عمقیتر گسترش پیدا کند و باعث تحلیل استخوان فک شود. جرمگیری بهموقع میتواند احتمال پیشرفت بیماری و آسیب به استخوان نگهدارنده دندان را کاهش دهد.
کاهش احتمال لق شدن دندان
یکی از مهمترین پیامدهای بیماریهای پیشرفته لثه، لق شدن دندانهاست. حذف جرم و کنترل التهاب میتواند به حفظ سلامت بافتهای نگهدارنده دندان کمک کرده و خطر از دست رفتن دندان را کاهش دهد.
افزایش موفقیت درمانهای دندانپزشکی
وجود لثه سالم، موفقیت بسیاری از درمانهای دندانپزشکی مانند ایمپلنت، روکش، لمینت و درمانهای زیبایی را افزایش میدهد. به همین دلیل، در بسیاری از موارد ابتدا جرمگیری انجام میشود و سپس سایر درمانها آغاز میشوند.
افزایش اعتمادبهنفس
جرمگیری علاوه بر مزایای درمانی، ظاهر دندانها را نیز بهتر میکند. حذف جرمها و لکههای سطحی باعث میشود دندانها تمیزتر به نظر برسند و فرد هنگام صحبت کردن یا لبخند زدن احساس بهتری داشته باشد.
آیا جرمگیری به مینای دندان آسیب میزند؟
یکی از رایجترین باورهای نادرست درباره جرمگیری این است که این درمان باعث نازک شدن مینای دندان یا آسیب به سطح دندان میشود. این تصور از گذشته بین بسیاری از افراد رواج داشته، اما از نظر علمی صحیح نیست.
در جرمگیری، دندانپزشک تنها جرم، پلاک و رسوبات سختشده را از روی دندان حذف میکند و به مینای سالم آسیبی وارد نمیشود. ابزارهای جرمگیری بهگونهای طراحی شدهاند که فقط رسوبات چسبیده به دندان را جدا کنند.
گاهی پس از جرمگیری، افراد احساس میکنند دندانهایشان زبرتر یا حساستر شده است. علت این احساس، از بین رفتن لایه ضخیم جرم است که مدتها سطح دندان را پوشانده بود، نه آسیب دیدن مینای دندان.
چرا بعد از جرمگیری دندان حساس میشود؟
حساسیت دندان بعد از جرمگیری معمولاً موقتی است و طی چند روز تا چند هفته کاهش پیدا میکند. این حساسیت بیشتر در افرادی دیده میشود که جرم زیادی روی دندان داشتهاند. پس از برداشتن جرم، بخشهایی از ریشه دندان که قبلاً زیر جرم پنهان بودهاند، در معرض سرما، گرما یا مواد غذایی قرار میگیرند.
در صورت نیاز، دندانپزشک ممکن است استفاده از خمیردندانهای ضدحساسیت یا فلورایدتراپی را توصیه کند.
آیا جرمگیری باعث لق شدن دندان میشود؟
خیر. جرمگیری باعث لق شدن دندان سالم نمیشود. گاهی افراد پس از جرمگیری احساس میکنند دندانشان لق شده است. در واقع، جرمهای بزرگ مانند یک تکیهگاه کاذب اطراف دندان عمل میکنند. پس از برداشتن آنها، لق بودن واقعی دندان که در اثر بیماری لثه ایجاد شده، مشخص میشود.
بنابراین، علت لق شدن دندان بیماری پیشرفته لثه است، نه جرمگیری.
آیا جرمگیری باعث سفید شدن دندان میشود؟
جرمگیری یک روش سفیدکننده دندان نیست، اما با حذف جرمها و لکههای سطحی ناشی از چای، قهوه، سیگار و برخی مواد غذایی، دندانها تمیزتر و روشنتر به نظر میرسند.
اگر هدف بیمار سفیدتر شدن رنگ طبیعی دندان باشد، ممکن است دندانپزشک پس از جرمگیری، بلیچینگ یا سایر روشهای زیبایی را پیشنهاد کند.
مراقبتهای بعد از جرمگیری دندان
رعایت توصیههای دندانپزشک پس از جرمگیری به کاهش حساسیت، پیشگیری از تشکیل مجدد جرم و حفظ سلامت لثه کمک میکند.
تا چند ساعت بعد از جرمگیری غذا نخوریم؟
اگر هنگام جرمگیری از بیحسی استفاده شده باشد، بهتر است تا برطرف شدن کامل اثر بیحسی از خوردن غذا خودداری شود تا احتمال گاز گرفتن لب یا زبان کاهش یابد.
در صورت انجام فلورایدتراپی نیز ممکن است دندانپزشک توصیه کند تا مدت مشخصی از خوردن و آشامیدن خودداری کنید.
از مصرف این مواد غذایی پرهیز کنید
در 24 ساعت نخست بهتر است مصرف برخی مواد غذایی محدود شود، از جمله:
- نوشیدنیهای بسیار داغ
- نوشیدنیهای بسیار سرد
- غذاهای تند
- نوشابههای گازدار
- خوراکیهای بسیار سفت
این کار به کاهش حساسیت احتمالی دندانها کمک میکند.
رعایت بهداشت دهان را ادامه دهید
بعضی افراد تصور میکنند پس از جرمگیری دیگر نیازی به مسواک زدن یا نخ دندان ندارند. در حالی که مهمترین عامل جلوگیری از تشکیل مجدد جرم، رعایت روزانه بهداشت دهان است.
- مسواک زدن دو بار در روز
- استفاده روزانه از نخ دندان
- دهانشویه مناسب
نقش مهمی در حفظ نتیجه درمان دارند.
در صورت ادامه خونریزی چه کنیم؟
وجود مقدار کمی خونریزی یا حساسیت در یکی دو روز اول طبیعی است.
اما اگر خونریزی شدید، درد مداوم، تورم یا ترشح چرکی وجود داشته باشد، باید هرچه سریعتر به دندانپزشک مراجعه شود.
هر چند وقت یکبار باید جرمگیری انجام شود؟
زمان مناسب جرمگیری برای همه افراد یکسان نیست و به وضعیت سلامت دهان، میزان تشکیل جرم و نظر دندانپزشک بستگی دارد.
افراد دارای لثه سالم
بیشتر افرادی که بهداشت دهان مناسبی دارند، معمولاً با معاینات منظم و جرمگیری دورهای در صورت نیاز میتوانند سلامت لثه خود را حفظ کنند.
افراد مبتلا به بیماری لثه
بیمارانی که سابقه التهاب لثه یا پریودنتیت دارند، معمولاً به مراجعات و جرمگیریهای منظمتری نیاز خواهند داشت.
پزشک بر اساس شدت بیماری، فاصله جلسات درمان را تعیین میکند.
آیا جرمگیری زودهنگام ضرر دارد؟
خیر. اگر دندانپزشک تشخیص دهد که جرم تشکیل شده است، انجام جرمگیری آسیبی به دندان وارد نمیکند. برعکس، به تعویق انداختن جرمگیری میتواند باعث پیشرفت بیماری لثه و افزایش احتمال آسیب به استخوان اطراف دندان شود.
پرسشهای متداول درباره جرمگیری دندان
آیا جرمگیری درد دارد؟
در بیشتر افراد جرمگیری با ناراحتی خفیف همراه است و درد قابلتوجهی ایجاد نمیکند. در صورت حساس بودن دندانها یا وجود التهاب شدید، ممکن است از بیحسی موضعی استفاده شود.
آیا جرمگیری به مینای دندان آسیب میزند؟
خیر. جرمگیری فقط جرم و پلاک را از روی دندان حذف میکند و در صورت انجام صحیح، آسیبی به مینای سالم وارد نمیکند.
آیا جرمگیری باعث سفید شدن دندان میشود؟
جرمگیری لکههای سطحی و جرم را حذف میکند و باعث تمیزتر دیده شدن دندانها میشود، اما رنگ طبیعی دندان را مانند بلیچینگ تغییر نمیدهد.
بعد از جرمگیری تا چند ساعت نباید غذا خورد؟
اگر بیحسی انجام شده باشد، بهتر است تا برطرف شدن کامل آن از خوردن غذا خودداری کنید.
جرمگیری چند دقیقه طول میکشد؟
مدت زمان جرمگیری به میزان جرم بستگی دارد، اما معمولاً بین 30 تا 60 دقیقه زمان میبرد.
آیا زنان باردار میتوانند جرمگیری انجام دهند؟
در بسیاری از موارد، جرمگیری در دوران بارداری با نظر دندانپزشک و پزشک معالج امکانپذیر است و حتی میتواند به کاهش التهاب لثه ناشی از تغییرات هورمونی کمک کند.
جمعبندی
جرمگیری دندان یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت لثه و پیشگیری از بیماریهای دهان و دندان است. حذف جرم و پلاکهای سختشده، التهاب لثه را کاهش میدهد، از خونریزی و بوی بد دهان جلوگیری میکند و احتمال پیشرفت بیماریهای لثه را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد.
برخلاف باورهای نادرست، جرمگیری در صورت انجام توسط دندانپزشک به مینای دندان آسیبی وارد نمیکند. رعایت بهداشت دهان، مراجعات منظم و انجام جرمگیری در زمان مناسب میتواند به حفظ سلامت لثه، جلوگیری از لق شدن دندانها و افزایش طول عمر آنها کمک کند.
منابع علمی
https://www.ada.org
https://www.nidcr.nih.gov
https://www.mayoclinic.org
https://my.clevelandclinic.org
https://medlineplus.gov
https://www.nhs.uk
https://www.bda.org
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
اعتبار علمی مقاله
این مقاله بر اساس اطلاعات منتشرشده در منابع معتبر دندانپزشکی مانند American Association of Endodontists، NHS، Mayo Clinic، American Dental Association و NCBI تهیه شده است. این منابع از مراجع شناختهشده در حوزه درمان ریشه، سلامت دهان و دندان و مراقبتهای دندانپزشکی محسوب میشوند.
سلب مسئولیت پزشکی
این مقاله فقط برای اطلاعرسانی عمومی نوشته شده و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان دندانپزشک نیست. اگر دنداندرد شدید، ورم، آبسه، تب یا درد طولانیمدت دارید، در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه کنید.
0 دیدگاه