دندان قروچه یا براکسیسم چیست؟ علت، علائم، عوارض و راه‌های درمان

به گزارش نبض نگار:  دندان قروچه یا براکسیسم (Bruxism) به فشردن، ساییدن یا حرکت دادن دندان‌ها روی یکدیگر گفته می‌شود. این وضعیت ممکن است هنگام خواب یا در زمان بیداری ایجاد شود و بسیاری از افراد از وجود آن اطلاع ندارند. درد فک، سردرد صبحگاهی، حساسیت دندان و ساییدگی سطح دندان‌ها از نشانه‌هایی هستند که می‌توانند احتمال دندان قروچه را مطرح کنند.

 فهرست مطالب
دندان قروچه چیست؟
 انواع دندان قروچه
 علت دندان قروچه
 علائم دندان قروچه
 دندان قروچه در خواب
 دندان قروچه عصبی
 عوارض دندان قروچه
 تأثیر بر فک
 تشخیص دندان قروچه
 درمان دندان قروچه
 نایت گارد چیست؟
 درمان خانگی
 دندان قروچه کودکان
 زمان مراجعه به پزشک
 سوالات متداول
 جمع‌بندی

 دندان قروچه چیست؟
دندان قروچه وضعیتی است که در آن فرد دندان‌های خود را به یکدیگر فشار می‌دهد یا آن‌ها را روی هم می‌ساید. اصطلاح پزشکی این وضعیت براکسیسم است.
دندان قروچه می‌تواند به‌صورت ناخودآگاه ایجاد شود. برخی افراد هنگام تمرکز، اضطراب یا فعالیت‌های روزمره فک خود را منقبض می‌کنند. گروه دیگری در زمان خواب دندان‌های خود را به هم می‌فشارند یا می‌سایند.براکسیسم ممکن است خفیف و موقت باشد. در مقابل، ادامه دندان قروچه شدید می‌تواند باعث ساییدگی دندان‌ها، درد عضلات فک و آسیب به برخی ترمیم‌های دندانی شود. 

 انواع دندان قروچه
دندان قروچه معمولاً بر اساس زمان بروز به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود.

•  دندان قروچه بیداری
  براکسیسم بیداری زمانی ایجاد می‌شود که فرد در طول روز فک خود را منقبض کرده یا دندان‌ها را روی هم فشار می‌دهد. این وضعیت ممکن است هنگام تمرکز، کار یا قرار گرفتن در شرایط پراسترس بیشتر شود.در این نوع دندان قروچه، فرد ممکن است با افزایش آگاهی نسبت به وضعیت فک خود متوجه عادت به فشردن دندان‌ها شود.
•  دندان قروچه خواب
  دندان قروچه در خواب هنگام استراحت شبانه ایجاد می‌شود. فرد معمولاً از این وضعیت اطلاع ندارد و ممکن است یکی از اعضای خانواده صدای ساییدن دندان‌ها را گزارش کند.
  براکسیسم خواب با برخی اختلالات خواب ارتباط دارد و آپنه خواب و اضطراب از عوامل خطر شناخته‌شده آن محسوب می‌شوند. 

 علت دندان قروچه
علت دندان قروچه همیشه به یک عامل مشخص محدود نمی‌شود. در بسیاری از افراد، مجموعه‌ای از عوامل روانی، خواب، داروها و سبک زندگی می‌تواند در بروز یا تشدید براکسیسم نقش داشته باشد. عوامل مرتبط با دندان قروچه عبارت‌اند از:

•  استرس و اضطراب
•  اختلالات خواب
•  آپنه خواب
• مصرف زیاد کافئین
•  مصرف الکل
•  استعمال دخانیات
• برخی داروها
•  سابقه خانوادگی براکسیسم
•  برخی بیماری‌های عصبی
•  افزایش تنش عضلات فک

استرس و اضطراب از عوامل شناخته‌شده مرتبط با دندان قروچه هستند؛ با این حال، نباید تمام موارد براکسیسم را تنها به مشکلات عصبی یا استرس نسبت داد. 

 دندان قروچه عصبی
اصطلاح «دندان قروچه عصبی» معمولاً برای براکسیسم مرتبط با استرس، اضطراب یا فشار روانی استفاده می‌شود. برخی افراد هنگام مواجهه با شرایط پراسترس بدون آنکه متوجه باشند، دندان‌های خود را روی هم فشار می‌دهند. ادامه این وضعیت می‌تواند عضلات فک را برای مدت طولانی منقبض نگه دارد.
در براکسیسم بیداری، افزایش آگاهی فرد نسبت به فشردن دندان‌ها می‌تواند بخشی از برنامه مدیریت مشکل باشد. کاهش استرس نیز ممکن است در برخی افراد به کنترل علائم کمک کند.
با این حال، وجود دندان قروچه الزاماً به معنای ابتلا به اضطراب نیست و عوامل دیگری نیز باید بررسی شوند.

 علائم دندان قروچه
علائم دندان قروچه به شدت و مدت براکسیسم بستگی دارد. برخی افراد برای مدت طولانی هیچ علامت واضحی ندارند. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

•  ساییدگی سطح دندان‌ها
•  صاف شدن لبه دندان
•  ترک یا شکستگی دندان
•  حساسیت دندان
• درد فک
•  خستگی عضلات فک
•  سردرد صبحگاهی
•  درد صورت
•  احساس فشار در فک
•  آسیب به روکش یا ترمیم دندان
•  صدای ساییدن دندان هنگام خواب

 دندان قروچه در خواب

• دندان قروچه شبانه یکی از انواع براکسیسم است که هنگام خواب رخ می‌دهد. تشخیص این وضعیت ممکن است دشوار باشد؛ زیرا فرد از حرکات فک خود اطلاع ندارد.
• نشانه‌هایی مانند درد فک پس از بیدار شدن، سردرد صبحگاهی، حساسیت دندان و گزارش صدای ساییدن دندان‌ها می‌توانند احتمال براکسیسم خواب را مطرح کنند.
• برخی اختلالات خواب از جمله آپنه خواب ممکن است با دندان قروچه در خواب ارتباط داشته باشند. به همین دلیل، در موارد منتخب بررسی وضعیت خواب بیمار می‌تواند بخشی از فرایند ارزیابی باشد. 

 آیا استرس باعث دندان قروچه می‌شود؟
استرس و اضطراب می‌توانند در ایجاد یا تشدید دندان قروچه نقش داشته باشند. ارتباط براکسیسم با فشار روانی به‌ویژه در دندان قروچه بیداری مورد توجه قرار گرفته است.
برخی افراد در زمان تمرکز یا فشار کاری، فک خود را برای مدت طولانی منقبض می‌کنند. این رفتار ممکن است به مرور باعث درد و خستگی عضلات فک شود.
کاهش استرس می‌تواند بخشی از برنامه کنترل دندان قروچه باشد؛ اما اگر براکسیسم شدید یا مداوم است، تنها استفاده از روش‌های آرام‌سازی کافی نیست و ارزیابی دندانپزشکی اهمیت دارد.

 دارو و دندان قروچه
برخی داروها ممکن است در موارد محدودی با ایجاد یا تشدید براکسیسم ارتباط داشته باشند. دندان قروچه به‌ندرت می‌تواند از عوارض برخی داروهای سلامت روان مانند بعضی داروهای ضدافسردگی و همچنین برخی داروهای مورد استفاده برای تشنج یا اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی باشد.
اگر دندان قروچه پس از شروع یا تغییر دوز یک دارو ایجاد شده است، بیمار نباید دارو را خودسرانه قطع کند. بررسی ارتباط احتمالی دارو با براکسیسم باید توسط پزشک انجام شود.

عوارض دندان قروچه
دندان قروچه خفیف ممکن است عارضه مهمی ایجاد نکند. با این حال، فشار مکرر و طولانی‌مدت روی دندان‌ها و عضلات فک می‌تواند با مشکلات مختلف همراه شود. عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

 تأثیر دندان قروچه بر فک
فشردن مداوم دندان‌ها می‌تواند فعالیت عضلات جونده را افزایش دهد. این وضعیت ممکن است باعث احساس خستگی، سفتی یا درد در عضلات فک شود.
برخی افراد هنگام باز کردن دهان یا جویدن احساس ناراحتی دارند. درد ناحیه فک همیشه ناشی از دندان قروچه نیست و اختلالات مفصل گیجگاهی فکی یا TMD نیز باید در تشخیص افتراقی در نظر گرفته شوند.
 در مشکلات فک، باید عادت‌هایی مانند فشردن فک، جویدن مداوم آدامس و جویدن ناخن کاهش پیدا کنند. 

تشخیص دندان قروچه
تشخیص براکسیسم معمولاً با بررسی علائم و معاینه دهان و دندان انجام می‌شود. دندانپزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:

•  میزان ساییدگی دندان‌ها
•  ترک یا شکستگی دندان
•  وضعیت ترمیم‌ها
•  حساسیت دندان
•  درد عضلات فک
•  دامنه حرکت فک
•  سابقه سردرد
•  علائم هنگام بیدار شدن
•  وضعیت خواب

در دندان قروچه شبانه، گزارش همسر یا اعضای خانواده درباره صدای ساییدن دندان‌ها نیز می‌تواند اطلاعات مفیدی ارائه دهد. اگر احتمال اختلال خواب وجود داشته باشد، ممکن است ارزیابی تخصصی خواب پیشنهاد شود.

درمان دندان قروچه
درمان دندان قروچه برای همه افراد یکسان نیست. انتخاب روش درمان به نوع براکسیسم، شدت علائم و علت احتمالی آن بستگی دارد.بسیاری از موارد خفیف ممکن است به درمان تخصصی نیاز نداشته باشند. در موارد شدیدتر، درمان با هدف محافظت از دندان‌ها و کاهش درد یا ناراحتی فک انجام می‌شود.  روش‌های درمان ممکن است شامل موارد زیر باشند:

•  استفاده از نایت گارد
•  مدیریت استرس
•  اصلاح عادت فشردن فک
•  درمان مشکلات خواب
•  بررسی داروهای مصرفی
•  درمان آسیب‌های دندانی
•  روش‌های کنترل درد فک

 نایت گارد چیست؟
نایت گارد یا محافظ شبانه دندان وسیله‌ای است که روی دندان‌ها قرار می‌گیرد. این وسیله می‌تواند به ایجاد یک سطح محافظ بین دندان‌های بالا و پایین کمک کند.
هدف اصلی نایت گارد محافظت از دندان‌ها در برابر آسیب ناشی از ساییدن یا فشردن است. محافظ‌های دهانی می‌توانند برای دندان قروچه مورد استفاده قرار گیرند و انواع آماده یا ساخته‌شده توسط دندانپزشک دارند. 
نایت گارد لزوماً علت اصلی براکسیسم را درمان نمی‌کند. در برخی بیماران، نقش اصلی آن کاهش آسیب به دندان‌ها است. انتخاب نوع محافظ باید با توجه به وضعیت دندان و بایت فرد انجام شود.

درمان خانگی
برخی تغییرات رفتاری و سبک زندگی ممکن است به کنترل علائم دندان قروچه کمک کنند. روش‌های قابل بررسی عبارت‌اند از:

•  کاهش مصرف کافئین
•  محدود کردن الکل
•  ترک دخانیات
•  تنظیم ساعت خواب
•  کاهش استرس
•  پرهیز از جویدن طولانی آدامس
•  توجه به وضعیت فک در طول روز
•  استراحت دادن به عضلات فک

در حالت استراحت، دندان‌ها نباید دائماً با فشار روی یکدیگر قرار داشته باشند. افزایش آگاهی نسبت به فشردن فک در طول روز می‌تواند برای افراد مبتلا به براکسیسم بیداری مفید باشد. با این حال، درمان خانگی نباید جایگزین بررسی دندانپزشکی در موارد شدید یا مداوم شود.

دندان قروچه کودکان
دندان قروچه ممکن است در کودکان نیز مشاهده شود. برخی کودکان هنگام خواب دندان‌های خود را روی هم می‌سایند.
در بسیاری از کودکان، براکسیسم ممکن است بدون نیاز به درمان خاص کاهش پیدا کند. مایو کلینیک اعلام می‌کند بسیاری از کودکان با افزایش سن دندان قروچه را پشت سر می‌گذارند.با این حال، اگر کودک دچار درد فک، سردرد، آسیب دندان یا ساییدگی قابل توجه دندان‌ها شده است، معاینه دندانپزشکی توصیه می‌شود.
درمان دندان قروچه کودکان باید با توجه به سن، وضعیت رشد فک و دندان‌ها و شدت علائم تعیین شود.

 چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
هر دندان قروچه‌ای نیازمند درمان فوری نیست. با این حال، برخی علائم باید توسط دندانپزشک بررسی شوند.در موارد زیر مراجعه توصیه می‌شود:

•  درد مداوم فک
•  سردردهای مکرر صبحگاهی
•  شکستگی دندان
•  ساییدگی شدید دندان
•  حساسیت مداوم
•  محدودیت حرکت فک
•  آسیب مکرر به روکش یا پرکردگی
•  صدای شدید دندان قروچه در خواب

معاینات منظم دندانپزشکی نیز اهمیت دارند؛ زیرا ممکن است فرد از دندان قروچه خود اطلاع نداشته باشد و تغییرات دندان‌ها در معاینه شناسایی شوند. 

باورهای اشتباه
دندان قروچه فقط عصبی است
خیر. استرس یکی از عوامل مرتبط با براکسیسم است، اما اختلالات خواب، برخی داروها و عوامل دیگر نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
دندان قروچه فقط در خواب است
خیر. براکسیسم می‌تواند در زمان بیداری نیز رخ دهد.
نایت گارد دندان قروچه را درمان می‌کند
نایت گارد بیشتر برای محافظت از دندان‌ها استفاده می‌شود. درمان علت زمینه‌ای ممکن است به اقدامات دیگری نیاز داشته باشد.
 دندان قروچه همیشه درد دارد
خیر. برخی افراد بدون درد مشخص دچار ساییدگی دندان می‌شوند.

سوالات متداول
 دندان قروچه نشانه چیست؟
دندان قروچه می‌تواند با استرس، اضطراب، اختلالات خواب، برخی داروها و عوامل سبک زندگی ارتباط داشته باشد. تشخیص علت نیازمند بررسی شرایط فرد است.
 دندان قروچه درمان قطعی دارد؟
درمان به علت و نوع براکسیسم بستگی دارد. در برخی افراد علائم قابل کنترل هستند و در موارد دیگر باید عامل زمینه‌ای بررسی شود.
 آیا دندان قروچه دندان را می‌شکند؟
براکسیسم شدید می‌تواند خطر ترک، ساییدگی یا آسیب به دندان و ترمیم‌های دندانی را افزایش دهد.
 بهترین محافظ برای دندان قروچه چیست؟
نوع محافظ دهان باید با توجه به وضعیت دندان‌ها و بایت فرد انتخاب شود. دندانپزشک می‌تواند درباره نوع مناسب نایت گارد تصمیم‌گیری کند.
 آیا قهوه دندان قروچه را بیشتر می‌کند؟
مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار می‌تواند با افزایش خطر براکسیسم ارتباط داشته باشد. کاهش مصرف کافئین ممکن است برای برخی افراد مفید باشد. 

 جمع‌بندی
دندان قروچه یا براکسیسم به فشردن یا ساییدن دندان‌ها گفته می‌شود و ممکن است هنگام خواب یا بیداری رخ دهد. استرس، اضطراب، اختلالات خواب، برخی داروها و عوامل سبک زندگی از عوامل مرتبط با این وضعیت هستند.
دندان قروچه شدید می‌تواند باعث ساییدگی، ترک و حساسیت دندان، درد فک و سردرد شود. درمان براکسیسم بر اساس علت و شدت علائم تعیین می‌شود و ممکن است شامل استفاده از نایت گارد، اصلاح عادت‌های رفتاری، مدیریت استرس یا بررسی مشکلات خواب باشد.

منابع

NIDCR
Mayo Clinic
Cleveland Clinic
NHS
MouthHealthy – American Dental Association
NCBI Bookshelf
 

 سلب مسئولیت
مطالب این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص یا درمان توسط دندانپزشک یا پزشک نیست. در صورت درد مداوم فک، آسیب دندان یا دندان قروچه شدید، ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود.

 اعتبار محتوای علمی
محتوای این مقاله بر اساس اطلاعات و راهنماهای منتشرشده در منابع معتبر پزشکی و دندانپزشکی از جمله مؤسسه ملی تحقیقات دندان و جمجمه‌وصورت آمریکا (NIDCR)، مایو کلینیک، کلینیک کلیولند و سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS تهیه شده است. اطلاعات ارائه‌شده با هدف افزایش آگاهی درباره دندان قروچه یا براکسیسم، علائم، عوامل مرتبط، عوارض و روش‌های کنترل آن تدوین شده و جایگزین معاینه و تشخیص تخصصی دندانپزشک یا پزشک نیست.