عقب‌نشینی لثه چیست؟ ۱۰ علت تحلیل لثه و بهترین روش‌های درمان

به گزارش نبض نگار: اگر احساس می‌کنید دندان‌هایتان بلندتر از گذشته به نظر می‌رسند یا هنگام خوردن مواد غذایی سرد و گرم دچار تیر کشیدن دندان می‌شوید، ممکن است با عقب‌نشینی لثه روبه‌رو باشید. اما علت تحلیل لثه چیست و آیا لثه عقب‌رفته دوباره رشد می‌کند؟ در ادامه به مهم‌ترین علل، علائم و روش‌های درمان عقب‌نشینی لثه می‌پردازیم.

 فهرست مطالب
 عقب‌نشینی لثه چیست؟
 علائم عقب‌نشینی لثه
 10 علت مهم تحلیل لثه
 آیا عقب‌نشینی لثه خطرناک است؟
 روش‌های تشخیص تحلیل لثه
 بهترین روش‌های درمان عقب‌نشینی لثه
 آیا لثه عقب‌رفته دوباره رشد می‌کند؟
 درمان خانگی تحلیل لثه
 راه‌های پیشگیری از عقب رفتن لثه
 باورهای اشتباه درباره تحلیل لثه
 سوالات متداول

 عقب‌نشینی لثه چیست؟
عقب‌نشینی لثه یا Gum Recession زمانی اتفاق می‌افتد که حاشیه بافت لثه از موقعیت طبیعی خود عقب می‌رود و بخش بیشتری از سطح دندان یا ریشه آن نمایان می‌شود.
ریشه دندان برخلاف تاج دندان پوشش ضخیم مینایی ندارد. به همین دلیل زمانی که لثه عقب می‌رود و ریشه دندان در معرض محیط دهان قرار می‌گیرد، احتمال حساسیت دندانی و آسیب به سطح ریشه افزایش پیدا می‌کند.
در برخی افراد عقب‌نشینی لثه به‌آرامی و طی چند سال ایجاد می‌شود. فرد ممکن است در ابتدا هیچ درد یا علامت مشخصی نداشته باشد و تنها زمانی متوجه مشکل شود که ظاهر دندان‌ها تغییر کرده یا حساسیت دندانی افزایش یافته است. نکته مهم این است که **تحلیل لثه یک بیماری مستقل با یک علت واحد نیست**. عوامل مختلفی از بیماری‌های لثه گرفته تا فشار نامناسب هنگام مسواک زدن می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.

 علائم عقب‌نشینی لثه چیست؟
علائم تحلیل لثه بسته به شدت و علت آن متفاوت است. با این حال برخی نشانه‌ها بیشتر دیده می‌شوند.  مهم‌ترین علائم عقب‌نشینی لثه عبارت‌اند از:

•  بلندتر دیده شدن یک یا چند دندان
•  نمایان شدن ریشه دندان
•  حساسیت دندان به سرما و گرما
•  تیر کشیدن دندان هنگام خوردن مواد شیرین یا ترش
•  تغییر در خط لثه
•  ایجاد فاصله ظاهری بین دندان و لثه
•  قرمزی یا التهاب لثه
•  خونریزی هنگام مسواک زدن
•  بوی بد مداوم دهان
•  لق شدن دندان در مراحل پیشرفته بیماری‌های پریودنتال

بلندتر دیده شدن دندان یکی از نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود. در بسیاری از موارد دندان واقعاً بلند نشده است؛ بلکه عقب رفتن لثه باعث شده بخش بیشتری از دندان و ریشه آن دیده شود.

10 علت مهم عقب‌نشینی و تحلیل لثه
 1. بیماری‌های لثه و پریودنتیت
یکی از مهم‌ترین دلایل عقب‌نشینی لثه، بیماری پریودنتال است. تجمع پلاک میکروبی در اطراف دندان‌ها می‌تواند باعث التهاب لثه شود. اگر التهاب و بیماری لثه پیشرفت کند، بافت‌های نگهدارنده دندان و استخوان اطراف آن ممکن است آسیب ببینند.
در این شرایط لثه می‌تواند از سطح دندان فاصله بگیرد و پاکت‌های پریودنتال ایجاد شوند. بیماری پیشرفته لثه در صورت درمان نشدن ممکن است خطر لق شدن و از دست رفتن دندان را افزایش دهد.
2. مسواک زدن با فشار زیاد
تصور اینکه هرچه محکم‌تر مسواک بزنیم دندان‌ها تمیزتر می‌شوند، اشتباه است. فشار بیش از حد مسواک، به‌ویژه در صورت استفاده از مسواک با الیاف سفت، می‌تواند به مرور زمان به حاشیه لثه آسیب وارد کند. حرکات خشن و افقی مسواک نیز ممکن است در برخی افراد باعث سایش دندان در ناحیه نزدیک لثه و تشدید عقب‌نشینی لثه شود.
برای بیشتر افراد استفاده از مسواک نرم و روش صحیح مسواک زدن انتخاب مناسب‌تری است.
 3. تجمع پلاک و جرم دندان
پلاک لایه‌ای چسبناک حاوی باکتری است که به‌طور مداوم روی دندان‌ها تشکیل می‌شود. اگر پلاک به‌درستی پاک نشود، می‌تواند سخت شده و به جرم یا تارتار تبدیل شود. جرم دندان با مسواک معمولی از بین نمی‌رود و برای برداشتن آن به پاک‌سازی حرفه‌ای توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان نیاز است.تجمع پلاک و جرم می‌تواند التهاب لثه را تشدید کند و زمینه پیشرفت بیماری‌های پریودنتال را فراهم کند.

4. مصرف سیگار و دخانیات
مصرف دخانیات یکی از عوامل خطر مهم بیماری‌های لثه محسوب می‌شود. سیگار می‌تواند بر سلامت بافت‌های دهان و پاسخ بدن به عفونت اثر منفی بگذارد. افراد سیگاری ممکن است در معرض خطر بیشتری برای بیماری پریودنتال و تخریب بافت‌های نگهدارنده دندان قرار داشته باشند.
نکته مهم: این است که در برخی افراد سیگاری، خونریزی لثه ممکن است کمتر دیده شود؛ بنابراین نبود خونریزی همیشه به معنای سالم بودن لثه نیست.
 5. دندان‌قروچه و فشار زیاد روی دندان‌ها
دندان‌قروچه یا فشردن شدید دندان‌ها می‌تواند نیروهای غیرطبیعی به دندان‌ها و بافت‌های اطراف آن‌ها وارد کند. در برخی افراد، به‌ویژه زمانی که عوامل دیگری مانند لثه نازک یا بیماری پریودنتال وجود دارد، فشارهای نامناسب ممکن است شرایط را پیچیده‌تر کند.
اگر صبح‌ها با درد فک، سردرد یا احساس خستگی عضلات صورت بیدار می‌شوید، بهتر است احتمال دندان‌قروچه بررسی شود.

 6. نازک بودن طبیعی بافت لثه
ساختار و ضخامت لثه در افراد متفاوت است. افراد به‌طور طبیعی بافت لثه نازک‌تری دارند. این نوع لثه ممکن است در برابر عوامل مکانیکی یا التهاب آسیب‌پذیرتر باشد.
در چنین افرادی رعایت روش صحیح مسواک زدن و معاینه منظم لثه اهمیت بیشتری دارد.
 7. نامرتبی و موقعیت نامناسب دندان‌ها
قرار گرفتن دندان خارج از قوس طبیعی فک یا برخی انواع نامرتبی دندان می‌تواند باعث شود بافت لثه اطراف آن نازک‌تر باشد. در بعضی شرایط، موقعیت دندان و ضخامت استخوان اطراف آن ممکن است در ایجاد عقب‌نشینی لثه نقش داشته باشد. تشخیص این وضعیت نیازمند معاینه دندانپزشکی و در صورت لزوم بررسی ارتودنسی است.
 8. تغییرات مرتبط با افزایش سن
با افزایش سن احتمال مشاهده عقب‌نشینی لثه بیشتر می‌شود. اما این موضوع به آن معنا نیست که تحلیل لثه بخش اجتناب‌ناپذیر پیری است. تجمع اثر عوامل مختلف در طول سال‌ها، بیماری لثه، روش نادرست مسواک زدن و شرایط دهان و دندان می‌توانند در افزایش شیوع این مشکل در سنین بالاتر نقش داشته باشند.
 9. تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی در برخی دوره‌های زندگی می‌تواند حساسیت و واکنش بافت لثه به پلاک و التهاب را تغییر دهد. برای مثال در دوران بلوغ و بارداری ممکن است لثه‌ها نسبت به عوامل تحریک‌کننده حساس‌تر شوند.رعایت دقیق بهداشت دهان و معاینه دندانپزشکی در این دوره‌ها اهمیت زیادی دارد.
 10. پیرسینگ لب یا زبان و آسیب‌های مکانیکی
تماس مداوم زیورآلات دهانی با لثه ممکن است باعث تحریک یا آسیب مکانیکی بافت شود. در برخی افراد، پیرسینگ لب یا زبان به‌طور مکرر با لثه تماس پیدا می‌کند و می‌تواند خطر آسیب موضعی به بافت را افزایش دهد.
عادت‌هایی مانند دستکاری مداوم لثه با ناخن یا اجسام سخت نیز ممکن است به بافت لثه آسیب برسانند.

 آیا عقب‌نشینی لثه خطرناک است؟
شدت خطر عقب‌نشینی لثه به علت و میزان پیشرفت آن بستگی دارد. تحلیل محدود و ثابت لثه ممکن است سال‌ها بدون پیشرفت قابل‌توجه باقی بماند. اما اگر عقب‌نشینی لثه ناشی از بیماری پریودنتال فعال باشد، نادیده گرفتن آن می‌تواند پیامدهای جدی‌تری داشته باشد. عوارض احتمالی شامل:

•  افزایش حساسیت دندان
•  نمایان شدن ریشه دندان
•  افزایش آسیب‌پذیری سطح ریشه
•  تغییر ظاهر لبخند
•  پیشرفت بیماری لثه
•  آسیب به بافت و استخوان نگهدارنده دندان
•  لق شدن دندان
•  از دست رفتن دندان در بیماری پریودنتال پیشرفته

اگر عقب‌نشینی لثه همراه با خونریزی، تورم، ترشح چرکی، بوی بد مداوم دهان یا لق شدن دندان باشد، مراجعه به دندانپزشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

 عقب‌نشینی لثه چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص تحلیل لثه معمولاً با معاینه دهان و دندان انجام می‌شود. دندانپزشک خط لثه، میزان نمایان شدن ریشه و وضعیت بافت اطراف دندان را بررسی می‌کند.

•  بررسی عمق پاکت لثه
  در صورت احتمال بیماری پریودنتال، دندانپزشک ممکن است با استفاده از ابزار مخصوص عمق فضای بین دندان و لثه را اندازه‌گیری کند.
  افزایش عمق پاکت می‌تواند یکی از نشانه‌های بیماری پریودنتال باشد.
•  تصویربرداری دندان
  در برخی بیماران ممکن است برای بررسی استخوان اطراف دندان از تصاویر رادیوگرافی استفاده شود.
  این بررسی به دندانپزشک کمک می‌کند میزان احتمالی تحلیل استخوان را ارزیابی کند.

 بهترین روش‌های درمان عقب‌نشینی لثه
درمان عقب‌نشینی لثه برای همه افراد یکسان نیست. روش درمان به علت، شدت تحلیل و وضعیت بافت‌های نگهدارنده دندان بستگی دارد.
اصلاح روش مسواک زدن

• اگر فشار زیاد هنگام مسواک زدن یکی از عوامل مؤثر باشد، نخستین اقدام اصلاح روش مسواک زدن است.
• استفاده از مسواک نرم و کاهش فشار روی حاشیه لثه می‌تواند به جلوگیری از آسیب بیشتر کمک کند.
• در برخی افراد استفاده از مسواک برقی دارای حسگر فشار نیز ممکن است به کنترل فشار کمک کند.

جرم‌گیری و پاک‌سازی حرفه‌ای دندان
اگر پلاک و جرم در اطراف دندان‌ها وجود داشته باشد، پاک‌سازی حرفه‌ای ضروری است. جرم دندان با مسواک معمولی از بین نمی‌رود و باید توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان برداشته شود.
 جرم‌گیری عمیق و روت پلنینگ

• در بیماران مبتلا به بیماری پریودنتال، ممکن است جرم‌گیری عمیق زیر خط لثه و صاف کردن سطح ریشه یا Scaling and Root Planing انجام شود.
• این روش با هدف پاک‌سازی پلاک و جرم از زیر لثه و سطح ریشه انجام می‌شود.
• نوع و تعداد جلسات درمان به شدت بیماری بستگی دارد.

 درمان حساسیت دندان

• نمایان شدن ریشه دندان می‌تواند باعث حساسیت شود.
• دندانپزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار استفاده از خمیردندان مخصوص دندان‌های حساس، مواد فلورایدی یا روش‌های محافظت از سطح ریشه را پیشنهاد کند.

درمان دندان‌قروچه

• اگر دندان‌قروچه یا فشردن دندان‌ها وجود داشته باشد، باید این مشکل بررسی شود.
• در برخی بیماران دندانپزشک ممکن است استفاده از نایت‌گارد یا محافظ شبانه را توصیه کند.

 درمان ارتودنسی در موارد انتخاب‌شده

• اگر موقعیت نامناسب دندان در ایجاد یا تشدید مشکل نقش داشته باشد، ممکن است ارزیابی ارتودنسی لازم باشد.
• درمان ارتودنسی برای همه موارد تحلیل لثه ضروری نیست و تصمیم‌گیری باید بر اساس وضعیت دندان، استخوان و بافت لثه انجام شود.

 پیوند لثه

• در موارد مشخص و به‌ویژه زمانی که ریشه دندان نمایان شده یا بافت لثه بسیار نازک است، متخصص لثه ممکن است جراحی پیوند لثه را پیشنهاد کند.
• در این روش از بافت نرم برای پوشاندن یا محافظت از ناحیه دارای تحلیل لثه استفاده می‌شود.
• پیوند لثه می‌تواند در موارد انتخاب‌شده به پوشش ریشه نمایان‌شده، کاهش حساسیت و جلوگیری از پیشرفت بیشتر تحلیل کمک کند.

 آیا لثه عقب‌رفته دوباره رشد می‌کند؟
یکی از پرتکرارترین سوالات این است که آیا لثه تحلیل‌رفته خودبه‌خود دوباره رشد می‌کند؟ به‌طور معمول، بافت لثه‌ای که به‌طور واقعی از بین رفته است مانند پوست زخم‌شده به شکل کامل و خودبه‌خود به وضعیت اولیه بازنمی‌گردد.اما این موضوع به معنای غیرقابل درمان بودن مشکل نیست.
با درمان علت زمینه‌ای می‌توان در بسیاری از بیماران از پیشرفت بیشتر عقب‌نشینی جلوگیری کرد. در موارد مناسب نیز روش‌هایی مانند پیوند لثه برای پوشاندن ریشه یا افزایش ضخامت بافت لثه استفاده می‌شوند. بنابراین هدف درمان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

•  کنترل علت تحلیل لثه
•  جلوگیری از پیشرفت بیماری
•  کاهش حساسیت دندان
•  محافظت از ریشه دندان
•  بهبود وضعیت بافت لثه
•  بهبود ظاهر لبخند

 آیا درمان خانگی تحلیل لثه امکان‌پذیر است؟
روش خانگی نمی‌تواند بافت از دست‌رفته لثه را به‌طور قطعی بازسازی کند. با این حال مراقبت صحیح در خانه بخش مهمی از کنترل عوامل مؤثر بر بیماری لثه است.

اقدامات مفید در خانه:

•  مسواک زدن منظم با مسواک نرم
• استفاده از روش صحیح مسواک زدن
•  تمیز کردن بین دندان‌ها
•  استفاده از نخ دندان یا ابزار مناسب بین‌دندانی طبق توصیه دندانپزشک
•  ترک سیگار و دخانیات
•  مراجعه منظم برای معاینه دندانپزشکی
•  کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت
•  پرهیز از دستکاری لثه

استفاده خودسرانه از مواد اسیدی، جوش شیرین غلیظ یا ترکیبات تحریک‌کننده روی لثه می‌تواند باعث آسیب بیشتر بافت دهان شود.

چگونه از عقب رفتن لثه جلوگیری کنیم؟
همه موارد عقب‌نشینی لثه قابل پیشگیری نیستند؛ اما رعایت برخی نکات می‌تواند خطر بیماری‌های لثه و آسیب مکانیکی را کاهش دهد.
 1. با فشار کمتر مسواک بزنید
تمیز شدن دندان به فشار شدید نیاز ندارد. تکنیک صحیح مسواک زدن اهمیت بیشتری از وارد کردن فشار زیاد دارد.
2. از مسواک مناسب استفاده کنید
برای بسیاری از افراد مسواک با الیاف نرم انتخاب مناسبی است. اگر درباره نوع مسواک تردید دارید، با دندانپزشک مشورت کنید.
 3. بین دندان‌ها را تمیز کنید
مسواک به‌تنهایی نمی‌تواند تمام پلاک بین دندان‌ها را پاک کند. نخ دندان یا ابزارهای تمیزکننده بین‌دندانی می‌توانند در کنترل پلاک نقش داشته باشند.
 4. سیگار را ترک کنید
مصرف دخانیات یکی از عوامل خطر مهم بیماری پریودنتال است. ترک سیگار می‌تواند بخشی مهم از برنامه حفظ سلامت لثه باشد.
 5. معاینات منظم دندانپزشکی را جدی بگیرید
عقب‌نشینی لثه ممکن است در مراحل اولیه بدون درد باشد. معاینه منظم می‌تواند به تشخیص زودهنگام تغییرات لثه کمک کند.

تفاوت التهاب لثه و عقب‌نشینی لثه چیست؟

باورهای اشتباه درباره عقب‌نشینی لثه
 باور اشتباه اول: تحلیل لثه فقط در سالمندان رخ می‌دهد
عقب‌نشینی لثه می‌تواند در سنین مختلف دیده شود. بیماری لثه، روش نادرست مسواک زدن و شرایط بافت لثه از عوامل مؤثر هستند.
 باور اشتباه دوم: هرچه محکم‌تر مسواک بزنیم بهتر است
فشار زیاد هنگام مسواک زدن می‌تواند به بافت لثه آسیب وارد کند.
 باور اشتباه سوم: اگر لثه درد ندارد سالم است
برخی بیماری‌های لثه ممکن است در مراحل اولیه درد قابل‌توجهی ایجاد نکنند.
 باور اشتباه چهارم: دهان‌شویه تحلیل لثه را درمان می‌کند
دهان‌شویه نمی‌تواند بافت از دست‌رفته لثه را بازسازی کند. استفاده از دهان‌شویه در شرایط خاص ممکن است بخشی از برنامه مراقبتی باشد، اما جایگزین تشخیص و درمان علت اصلی نیست.
 باور اشتباه پنجم: لثه عقب‌رفته حتماً باعث افتادن دندان می‌شود
همه موارد عقب‌نشینی لثه به از دست رفتن دندان منجر نمی‌شوند. خطر به علت و شدت بیماری بستگی دارد. تشخیص و درمان مناسب می‌تواند به کنترل شرایط کمک کند.

چه زمانی برای تحلیل لثه به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر بهتر است وضعیت لثه توسط دندانپزشک بررسی شود:

•  عقب رفتن قابل مشاهده لثه
•  بلندتر دیده شدن دندان
•  حساسیت جدید یا شدید دندان
•  خونریزی مکرر لثه
•  تورم یا قرمزی مداوم لثه
•  ترشح چرک از اطراف دندان
•  بوی بد مداوم دهان
•  لق شدن دندان
•  تغییر در نحوه قرار گرفتن دندان‌ها روی یکدیگر

لق شدن دندان، تورم شدید، درد قابل‌توجه یا ترشح چرکی از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

سوالات متداول درباره عقب‌نشینی لثه
 آیا عقب‌نشینی لثه درمان می‌شود؟
بله. نوع درمان به علت و شدت مشکل بستگی دارد. درمان ممکن است شامل اصلاح
روش مسواک زدن، پاک‌سازی حرفه‌ای، درمان بیماری پریودنتال یا در برخی موارد پیوند لثه باشد.
 بهترین خمیردندان برای تحلیل لثه چیست؟
خمیردندان به‌تنهایی نمی‌تواند لثه از دست‌رفته را بازسازی کند. اگر ریشه دندان نمایان و حساس شده باشد، دندانپزشک ممکن است خمیردندان مخصوص دندان‌های حساس را پیشنهاد کند.
 آیا جرم‌گیری باعث تحلیل لثه می‌شود؟
جرم‌گیری حرفه‌ای با هدف برداشتن جرم و پلاک انجام می‌شود. در افرادی که التهاب و جرم زیادی دارند، پس از کاهش التهاب ممکن است تغییر خط لثه یا فاصله‌های موجود بیشتر دیده شود. این موضوع لزوماً به معنای آسیب ناشی از جرم‌گیری نیست.
آیا تحلیل لثه باعث لق شدن دندان می‌شود؟
اگر عقب‌نشینی لثه با بیماری پریودنتال پیشرفته و آسیب استخوان نگهدارنده دندان همراه باشد، احتمال لق شدن دندان وجود دارد.
 آیا پیوند لثه دردناک است؟
میزان ناراحتی پس از جراحی به نوع روش و شرایط بیمار بستگی دارد. این درمان معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و دندانپزشک یا متخصص لثه درباره مراقبت و کنترل درد پس از عمل توضیح می‌دهد.
 آیا مسواک برقی باعث عقب‌نشینی لثه می‌شود؟
استفاده نادرست و فشار بیش از حد با هر نوع مسواک می‌تواند مشکل‌ساز باشد. برخی مسواک‌های برقی دارای حسگر فشار هستند که می‌تواند به کاهش فشار زیاد کمک کند.
 آیا تحلیل لثه در جوانان هم رخ می‌دهد؟
بله. عقب‌نشینی لثه محدود به سالمندان نیست و ممکن است در جوانان نیز به دلایل مختلف ایجاد شود.

 جمع‌بندی
عقب‌نشینی لثه زمانی رخ می‌دهد که حاشیه لثه از موقعیت طبیعی خود عقب می‌رود و ممکن است بخشی از ریشه دندان نمایان شود. بیماری‌های پریودنتال، فشار زیاد هنگام مسواک زدن، تجمع پلاک و جرم، مصرف دخانیات و برخی شرایط دندانی از عوامل مرتبط با تحلیل لثه هستند.
بلندتر دیده شدن دندان، حساسیت به سرما و گرما و تغییر خط لثه از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند.لثه از دست‌رفته معمولاً به‌طور کامل و خودبه‌خود به وضعیت اولیه بازنمی‌گردد؛ اما تشخیص علت و درمان مناسب می‌تواند از پیشرفت مشکل جلوگیری کند. در برخی بیماران نیز روش‌هایی مانند پیوند لثه برای محافظت از ریشه و اصلاح بافت لثه استفاده می‌شود.

منابع پزشکی معتبر

سلب مسئولیت
مطالب این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط دندانپزشک و متخصص بیماری‌های لثه نیست.