پاراتیروئید چیست؟ چه تفاوتی با تیروئید دارد؟ + عملکرد، هورمون PTH، بیماری‌ها، علائم و درمان

 به گزارش نبض نگار:  پاراتیروئید به غدد کوچکی گفته می‌شود که معمولاً در پشت غده تیروئید قرار دارند و با ترشح هورمون پاراتیروئید یا PTH نقش مهمی در تنظیم کلسیم و فسفر بدن دارند. اختلال عملکرد این غدد می‌تواند باعث بالا یا پایین رفتن کلسیم خون و بروز علائمی مانند ضعف و خستگی، گرفتگی عضلات، سنگ کلیه، کاهش تراکم استخوان یا گزگز دست و پا شود. دو اختلال مهم این غدد، پرکاری و کم‌کاری پاراتیروئید هستند که علت، علائم و درمان متفاوتی دارند. بررسی همزمان PTH، کلسیم و برخی آزمایش‌های دیگر به پزشک کمک می‌کند مشخص کند مشکل از پاراتیروئید است یا علت دیگری دارد.

فهرست مطالب

پاراتیروئید چیست؟
غده پاراتیروئید کجاست؟
هورمون پاراتیروئید یا PTH چیست؟
 پاراتیروئید چگونه کلسیم بدن را تنظیم می‌کند؟
بیماری‌های پاراتیروئید کدام‌اند؟
علائم اختلال پاراتیروئید چیست؟
 علت بالا بودن هورمون پاراتیروئید چیست؟
علت پایین بودن هورمون پاراتیروئید چیست؟
 پاراتیروئید در زنان و مردان
ارتباط پاراتیروئید با استخوان و کلیه
 آزمایش پاراتیروئید چگونه انجام می‌شود؟
 تفاوت بیماری پاراتیروئید با تیروئید
 عوارض اختلال پاراتیروئید چیست؟
درمان بیماری‌های پاراتیروئید
15 تغذیه مناسب برای سلامت پاراتیروئید
آیا بیماری پاراتیروئید قابل درمان است؟
 باورهای اشتباه درباره پاراتیروئید
سوالات متداول

پاراتیروئید چیست؟
غدد پاراتیروئید مجموعه‌ای از غدد کوچک در ناحیه گردن هستند که مهم‌ترین وظیفه آنها کمک به حفظ تعادل کلسیم در خون است. برخلاف شباهت اسمی، پاراتیروئید بخشی از غده تیروئید نیست و عملکرد متفاوتی دارد.بیشتر افراد چهار غده پاراتیروئید دارند، اگرچه تعداد و محل دقیق آنها می‌تواند در بعضی افراد متفاوت باشد. غدد با ترشح هورمونی به نام PTH یا Parathyroid Hormone به بدن کمک می‌کنند سطح کلسیم خون را در محدوده مناسبی نگه دارد.
کلسیم فقط برای استخوان‌ها اهمیت ندارد؛ فعالیت طبیعی عضلات، انتقال پیام‌های عصبی و بسیاری از عملکردهای سلولی نیز به تنظیم مناسب آن وابسته است.
 آیا پاراتیروئید همان تیروئید است؟
خیر. تیروئید و پاراتیروئید دو غده متفاوت هستند. تیروئید غده‌ای پروانه‌ای‌شکل در جلوی گردن است و هورمون‌های تیروئیدی را تولید می‌کند که نقش مهمی در تنظیم متابولیسم دارند.
در مقابل، غدد پاراتیروئید بسیار کوچک‌تر هستند و معمولاً پشت تیروئید قرار دارند. وظیفه اصلی آنها تنظیم کلسیم از طریق هورمون PTH است. بنابراین ممکن است فرد عملکرد طبیعی تیروئید داشته باشد اما دچار بیماری پاراتیروئید باشد یا برعکس.

غده پاراتیروئید کجاست؟
غدد پاراتیروئید معمولاً روی سطح پشتی غده تیروئید قرار گرفته‌اند. در بیشتر افراد چهار غده وجود دارد که به‌طور معمول دو غده در هر سمت قرار می‌گیرند. با این حال، محل پاراتیروئیدها در همه افراد دقیقاً یکسان نیست. گاهی یک غده ممکن است در محل متفاوتی در گردن یا قسمت فوقانی قفسه سینه قرار داشته باشد. این تفاوت‌های آناتومیک به‌خصوص هنگام جراحی پاراتیروئید اهمیت پیدا می‌کنند. اندازه این غدد کوچک است، اما تأثیر آنها بر تعادل کلسیم بدن بسیار مهم است.

هورمون پاراتیروئید یا PTH چیست؟
هورمون پاراتیروئید یا PTH هورمونی است که توسط غدد پاراتیروئید تولید می‌شود و نقش اصلی آن تنظیم سطح کلسیم خون است. زمانی که کلسیم خون کاهش پیدا می‌کند، غدد پاراتیروئید این تغییر را تشخیص می‌دهند و ترشح PTH افزایش پیدا می‌کند.
PTH از چند مسیر برای افزایش و حفظ کلسیم خون استفاده می‌کند. این هورمون بر استخوان و کلیه اثر می‌گذارد و از طریق فعال‌سازی ویتامین D در کلیه، جذب کلسیم از دستگاه گوارش را نیز به‌طور غیرمستقیم افزایش می‌دهد. وقتی سطح کلسیم به محدوده مناسب بازگردد، ترشح PTH نیز کاهش پیدا می‌کند.
بالا بودن PTH همیشه به معنی پرکاری پاراتیروئید است؟
خیر. این نکته در تفسیر آزمایش پاراتیروئید بسیار مهم است. اگرPTH بالا و کلسیم خون نیز بالا باشد، پزشک ممکن است به پرکاری اولیه پاراتیروئید فکر کند. اما PTH می‌تواند در پاسخ به پایین بودن کلسیم، کمبود ویتامین D، بیماری مزمن کلیه یا برخی شرایط دیگر نیز افزایش پیدا کند. در این وضعیت، بالا رفتن PTH ممکن است یک پاسخ جبرانی باشد.
بنابراین عدد PTH باید همراه با کلسیم، فسفر، عملکرد کلیه، ویتامین D و شرایط بالینی بیمار تفسیر شود.

پاراتیروئید چگونه کلسیم بدن را تنظیم می‌کند؟
بدن تلاش می‌کند غلظت کلسیم خون را در محدوده نسبتاً دقیقی حفظ کند. غدد پاراتیروئید یکی از مهم‌ترین بخش‌های این سیستم تنظیمی هستند. وقتی کلسیم خون کاهش پیدا می‌کند، ترشح PTH افزایش می‌یابد. سپس چند اتفاق رخ می‌دهد:

• در استخوان: PTH از طریق تنظیم فعالیت سلول‌های استخوانی به آزاد شدن کلسیم به جریان خون کمک می‌کند.
• در کلیه: بازجذب کلسیم افزایش پیدا می‌کند و دفع فسفات نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
• در ویتامین D: به فعال شدن ویتامین D در کلیه کمک می‌کند و ویتامین D فعال می‌تواند جذب کلسیم از روده را افزایش دهد.

این سیستم باعث می‌شود میان پاراتیروئید، استخوان، کلیه و روده ارتباط نزدیکی وجود داشته باشد.

بیماری‌های پاراتیروئید کدام‌اند؟
بیماری‌های پاراتیروئید می‌توانند باعث افزایش یا کاهش غیرطبیعی PTH و اختلال در سطح کلسیم شوند. دو گروه اصلی عبارت‌اند از:
 پرکاری پاراتیروئید
درپرکاری پاراتیروئید، مقدار PTH بیش از حد مناسب ترشح می‌شود. در پرکاری اولیه، یکی از شایع‌ترین علل وجودآدنوم خوش‌خیم پاراتیروئید است. در برخی بیماران نیز چند غده دچار بزرگ‌شدگی یا فعالیت بیش از حد هستند. افزایش PTH می‌تواند سطح کلسیم خون را بالا ببرد و در طولانی‌مدت بر استخوان و کلیه اثر بگذارد.
نوع دیگری به نام پرکاری ثانویه پاراتیروئید وجود دارد که در آن افزایش PTH پاسخی به یک مشکل دیگر مانند بیماری مزمن کلیه یا برخی شرایط مرتبط با کاهش کلسیم و ویتامین D است.
کم‌کاری پاراتیروئید
درکم‌کاری پاراتیروئید، مقدار PTH کافی نیست و در نتیجه سطح کلسیم خون ممکن است کاهش پیدا کند. یکی از علل شناخته‌شده آن آسیب یا برداشته شدن غدد پاراتیروئید در جریان جراحی گردن، به‌ویژه برخی جراحی‌های تیروئید، است.اختلالات خودایمنی، ژنتیکی و برخی مشکلات دیگر نیز می‌توانند باعث کم‌کاری پاراتیروئید شوند.

علائم اختلال پاراتیروئید چیست؟
یک علامت واحد و اختصاصی برای تمام بیماری‌های پاراتیروئید وجود ندارد. علائم تا حد زیادی به این بستگی دارند که کلسیم خون بالا یا پایین رفته باشد.در افزایش کلسیم ناشی از پرکاری پاراتیروئید ممکن است علائمی مانند:

•   خستگی و ضعف
•  تشنگی بیشتر
•  افزایش ادرار
•  یبوست
•  تهوع یا کاهش اشتها
•  ضعف عضلانی
•  سنگ کلیه
•  کاهش تراکم استخوان

دیده شوند. در مقابل، پایین آمدن کلسیم در کم‌کاری پاراتیروئید می‌تواند باعث:

•  گزگز اطراف دهان
•  گزگز انگشتان دست و پا
•  گرفتگی و اسپاسم عضلات
•  احساس سفتی عضلات
•  و در موارد شدید، تشنج یا اختلالات ریتم قلب شود.

 آیا خستگی نشانه قطعی بیماری پاراتیروئید است؟
خیر. خستگی علامتی بسیار عمومی است و می‌تواند در کم‌خونی، اختلالات تیروئید، کمبود خواب و بسیاری از بیماری‌های دیگر دیده شود.وجود خستگی همراه با تغییر کلسیم، سنگ کلیه، مشکلات استخوانی یا سایر علائم مرتبط می‌تواند احتمال اختلال  پاراتیروئید را بیشتر مطرح کند.

علت بالا بودن هورمون پاراتیروئید چیست؟
بالا بودن PTH دلایل مختلفی دارد و تفسیر آن بدون دانستن سطح کلسیم می‌تواند گمراه‌کننده باشد. یکی از علل مهم، پرکاری اولیه پاراتیروئید است. در این بیماری یک یا چند غده پاراتیروئید به شکل نامتناسب PTH ترشح می‌کنند. آدنوم پاراتیروئید یکی از علل شایع این وضعیت است و معمولاً خوش‌خیم است. اما بالا بودن PTH می‌تواند در شرایط دیگری نیز رخ دهد؛ از جمله:

•  بیماری مزمن کلیه
•  کمبود ویتامین D
• دریافت یا جذب ناکافی کلسیم در برخی شرایط
• برخی اختلالات گوارشی و سوءجذب

در این موارد، غدد پاراتیروئید ممکن است برای جبران اختلال کلسیم، PTH بیشتری تولید کنند.

 آیا PTH بالا یعنی سرطان پاراتیروئید؟
خیر. بالا بودن PTH به تنهایی نشانه سرطان نیست. سرطان پاراتیروئید نادر است و بیشتر موارد پرکاری اولیه پاراتیروئید ناشی از بیماری‌های غیرسرطانی مانند آدنوم خوش‌خیم هستند.برای مشخص کردن علت، پزشک سطح کلسیم و سایر آزمایش‌ها را همراه با شرایط بالینی بیمار بررسی می‌کند.

علت پایین بودن هورمون پاراتیروئید چیست؟
پایین بودن نامتناسب PTH، به‌خصوص همراه با کاهش کلسیم خون، می‌تواند احتمال کم‌کاری پاراتیروئید را مطرح کند. یکی از مهم‌ترین علل، آسیب به غدد پاراتیروئید پس از جراحی گردن است. از آنجا که این غدد بسیار کوچک و نزدیک تیروئید هستند، در برخی جراحی‌ها ممکن است عملکرد آنها موقتاً یا به‌ندرت به شکل پایدار کاهش پیدا کند.
دلایل دیگر می‌توانند شامل بیماری‌های خودایمنی، برخی اختلالات ژنتیکی و اختلالات شدید منیزیم باشند. تشخیص علت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان صرفاً براساس پایین بودن یک عدد آزمایشگاهی انجام نمی‌شود.

پاراتیروئید در زنان و مردان
بیماری‌های پاراتیروئید می‌توانند در زنان و مردان ایجاد شوند، اما پرکاری اولیه پاراتیروئید در زنان، به‌خصوص پس از یائسگی، بیشتر دیده می‌شود. علائم بیماری در دو جنس تا حد زیادی مشابه است و بیشتر به میزان اختلال کلسیم و شدت بیماری بستگی دارد.
علائم پاراتیروئید در زنان
در زنان، پرکاری پاراتیروئید ممکن است با خستگی، ضعف عضلانی، سنگ کلیه و کاهش تراکم استخوان همراه باشد. اهمیت سلامت استخوان در زنان یائسه بیشتر است؛ زیرا کاهش استروژن نیز می‌تواند روند کاهش تراکم استخوان را تشدید کند.
در کم‌کاری پاراتیروئید نیز کاهش کلسیم می‌تواند باعث گزگز دست و پا یا اطراف دهان، گرفتگی و اسپاسم عضلات شود.
علائم پاراتیروئید در مردان
در مردان نیز اختلال پاراتیروئید می‌تواند با ضعف، خستگی، سنگ کلیه و مشکلات استخوانی همراه باشد. وجود سنگ‌های کلیوی مکرر، افزایش کلسیم خون بدون علت مشخص یا کاهش تراکم استخوان می‌تواند پزشک را به بررسی کلسیم و PTH هدایت کند. علائم به تنهایی برای تشخیص کافی نیستند و آزمایش خون نقش اصلی را دارد.

ارتباط پاراتیروئید با استخوان و کلیه
پاراتیروئید، استخوان و کلیه ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. PTH یکی از هورمون‌های اصلی تنظیم‌کننده تعادل کلسیم و فسفر است و اثر آن بر این دو عضو اهمیت زیادی دارد. افزایش مزمن و نامتناسب PTH می‌تواند تعادل طبیعی بازسازی استخوان را تغییر دهد. در پرکاری اولیه پاراتیروئید، این وضعیت در برخی بیماران به کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر مشکلات اسکلتی منجر می‌شود.کلیه نیز از دو جهت اهمیت دارد. PTH بر نحوه دفع یا بازجذب کلسیم و فسفات توسط کلیه اثر می‌گذارد و از طرف دیگر، افزایش کلسیم ادرار در برخی بیماران مبتلا به پرکاری پاراتیروئید می‌تواند احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهد.
 چرا بیماری کلیه باعث افزایش PTH می‌شود؟
در بیماری مزمن کلیه، تنظیم فسفر، کلسیم و فعال‌سازی ویتامین D دچار اختلال می‌شود. بدن ممکن است در پاسخ به این تغییرات، ترشح PTH را افزایش دهد. به این وضعیت پرکاری ثانویه پاراتیروئید گفته می‌شود. بنابراین PTH بالا همیشه به معنای وجود آدنوم پاراتیروئید نیست و عملکرد کلیه باید هنگام تفسیر آزمایش بررسی شود.

آزمایش پاراتیروئید چگونه انجام می‌شود؟
برای بررسی عملکرد پاراتیروئید معمولاً یک «آزمایش پاراتیروئید» منفرد کافی نیست. مهم‌ترین آزمایش، اندازه‌گیری PTH خون است، اما نتیجه آن باید در کنار کلسیم و سایر شاخص‌ها تفسیر شود. پزشک براساس شرایط بیمار ممکن است موارد زیر را بررسی کند:

نکته مهم این است که تصویربرداری معمولاً برای اثبات اولیه پرکاری پاراتیروئید استفاده نمی‌شود. تشخیص بیماری عمدتاً بیوشیمیایی است و سونوگرافی، اسکن سستامیبی یا سایر روش‌های تصویربرداری بیشتر برای پیدا کردن محل غده غیرطبیعی پیش از عمل کاربرد دارند.
 PTH نرمال چقدر است؟
محدوده طبیعی PTH می‌تواند با توجه به روش اندازه‌گیری و آزمایشگاه متفاوت باشد. بنابراین بهتر است نتیجه براساس محدوده مرجع درج‌شده در همان برگه آزمایش تفسیر شود. مهم‌تر از عدد PTH، رابطه PTH با کلسیم خون است. برای مثال، PTH که ظاهراً داخل محدوده آزمایشگاه قرار دارد ممکن است در فردی با کلسیم بالا، از نظر فیزیولوژیک نامتناسب باشد.

تفسیر آزمایش PTH و کلسیم
ترکیب نتیجه PTH و کلسیم می‌تواند اطلاعات مهمی درباره علت اختلال ارائه کند.
به‌طور ساده:

• کلسیم بالا + PTH بالا یا نامتناسباً طبیعی:
  می‌تواند پرکاری اولیه پاراتیروئید را مطرح کند.
• کلسیم پایین + PTH بالا:
  ممکن است نشان‌دهنده پاسخ جبرانی بدن، برای مثال در کمبود ویتامین D یا بیماری مزمن کلیه باشد.
• کلسیم پایین + PTH پایین یا نامتناسباً طبیعی:
  می‌تواند احتمال کم‌کاری پاراتیروئید را مطرح کند.

اما این الگوها برای خودتشخیصی مناسب نیستند؛ سطح آلبومین، منیزیم، ویتامین D، عملکرد کلیه، داروهای مصرفی و در برخی موارد کلسیم یونیزه نیز ممکن است در تفسیر نتیجه اهمیت داشته باشند.

تفاوت پاراتیروئید و تیروئید چیست؟
به دلیل شباهت نام این دو غده، بسیاری از افراد تصور می‌کنند بیماری پاراتیروئید نوعی بیماری تیروئید است؛ در حالی که عملکرد آنها کاملاً متفاوت است.

بنابراین TSH آزمایش اصلی پاراتیروئید نیست و PTH نیز برای بررسی عملکرد معمول تیروئید استفاده نمی‌شود.

عوارض اختلال پاراتیروئید چیست؟
عوارض به نوع بیماری بستگی دارند. در پرکاری پاراتیروئید، افزایش طولانی‌مدت کلسیم و PTH می‌تواند بیشتر بر استخوان و کلیه اثر بگذارد. عوارض احتمالی پرکاری پاراتیروئید شامل کاهش تراکم استخوان، پوکی استخوان و سنگ کلیه است. در
افزایش شدید کلسیم، علائم عصبی، گوارشی و اختلال عملکرد کلیه نیز ممکن است ایجاد شوند.
در کم‌کاری پاراتیروئید، مسئله اصلی معمولاً کاهش کلسیم خون است. کاهش شدید کلسیم می‌تواند موجب اسپاسم عضلات، تشنج یا اختلالات ریتم قلب شود.
چه زمانی اختلال پاراتیروئید خطرناک می‌شود؟
افزایش یا کاهش شدید کلسیم می‌تواند نیازمند درمان فوری باشد. گیجی قابل توجه، کاهش سطح هوشیاری، استفراغ شدید، کم‌آبی یا ضعف شدید در فرد دارای کلسیم بسیار بالا نیازمند ارزیابی پزشکی است.
در مقابل، اسپاسم شدید عضلات، تشنج، مشکل تنفسی یا علائم قلبی همراه با کلسیم پایین نیز باید سریع بررسی شوند.

درمان بیماری پاراتیروئید چگونه است؟
درمان به این بستگی دارد که بیمار دچار پرکاری یا کم‌کاری پاراتیروئید باشد و علت زمینه‌ای چیست.
در پرکاری اولیه پاراتیروئید: جراحی غده یا غدد غیرطبیعی تنها درمان قطعی در بسیاری از بیماران واجد شرایط است. با این حال، همه بیماران الزاماً بلافاصله جراحی نمی‌شوند و تصمیم‌گیری براساس سطح کلسیم، سن، وضعیت کلیه، تراکم استخوان، علائم و سایر معیارهای پزشکی انجام می‌شود.
در پرکاری ثانویه: درمان بیشتر روی علت زمینه‌ای مانند بیماری مزمن کلیه، اختلال ویتامین D و تعادل کلسیم و فسفر متمرکز است. در کم‌کاری پاراتیروئید نیز هدف، حفظ کلسیم در محدوده مناسب و کنترل علائم است.
 درمان دارویی
نوع دارو کاملاً به بیماری بستگی دارد. در کم‌کاری پاراتیروئید ممکن است از کلسیم و ویتامین D فعال استفاده شود و در برخی بیماران درمان‌های دیگری براساس شرایط فردی مطرح باشند. در برخی افراد مبتلا به پرکاری پاراتیروئید که جراحی انجام نمی‌شود یا شرایط خاصی دارند نیز ممکن است دارو برای کنترل کلسیم یا محافظت از استخوان مورد استفاده قرار گیرد.
مصرف خودسرانه کلسیم یا ویتامین D توصیه نمی‌شود؛ زیرا در فردی که کلسیم خون بالاست می‌تواند نامناسب یا حتی زیان‌آور باشد.
جراحی پاراتیروئید
جراحی پاراتیروئید یا پاراتیروئیدکتومی با هدف برداشتن غده یا غددی انجام می‌شود که بیش از حد فعال هستند. پیش از جراحی ممکن است از سونوگرافی گردن، اسکن سستامیبی یا روش‌های تصویربرداری دیگر برای تعیین محل غده غیرطبیعی استفاده شود. پس از جراحی نیز کلسیم باید کنترل شود، زیرا در بعضی بیماران ممکن است سطح کلسیم کاهش پیدا کند و نیاز به مکمل موقت یا درمان بیشتر وجود داشته باشد.

تغذیه مناسب برای سلامت پاراتیروئید
یک رژیم غذایی واحد برای تمام بیماری‌های پاراتیروئید وجود ندارد. توصیه غذایی به این بستگی دارد که بیمار پرکاری، کم‌کاری، بیماری کلیوی، کمبود ویتامین D یا اختلال دیگری داشته باشد.
در فرد مبتلا به پرکاری اولیه پاراتیروئید، محدود کردن شدید کلسیم غذایی به‌صورت خودسرانه معمولاً راه درمان بیماری نیست. از طرف دیگر، مصرف دوزهای بالای مکمل کلسیم یا ویتامین D نیز نباید بدون نظر پزشک انجام شود. نوشیدن مایعات کافی ممکن است در برخی بیماران مبتلا به پرکاری پاراتیروئید برای کاهش خطر کم‌آبی و سنگ کلیه مفید باشد، مگر اینکه بیماری قلبی یا کلیوی محدودیت مصرف مایعات ایجاد کرده باشد.
آیا باید لبنیات را حذف کرد؟
معمولاً خیر. تشخیص پرکاری پاراتیروئید به معنای ضرورت حذف کامل لبنیات و سایر منابع کلسیم نیست. میزان مناسب کلسیم باید براساس وضعیت بیمار تعیین شود. حذف شدید کلسیم غذایی می‌تواند تعادل هورمونی و سلامت استخوان را تحت تأثیر قرار دهد.

آیا بیماری پاراتیروئید قابل درمان است؟
بسیاری از بیماری‌های پاراتیروئید قابل درمان یا کنترل مؤثر هستند، اما روش و نتیجه درمان به نوع اختلال بستگی دارد. در پرکاری اولیه پاراتیروئید، برداشتن موفق غده یا غدد غیرطبیعی می‌تواند بیماری را درمان کند. برخی بیماران خفیف که معیار جراحی ندارند نیز ممکن است تحت پایش منظم قرار بگیرند.
در پرکاری ثانویه، کنترل علت زمینه‌ای نقش اصلی را دارد و در بیماری مزمن کلیه ممکن است درمان طولانی‌مدت لازم باشد.
کم‌کاری پاراتیروئید نیز ممکن است موقت یا مزمن باشد. در موارد مزمن، هدف درمان حفظ کلسیم در محدوده مناسب، کاهش علائم و پیشگیری از عوارض درمان است. به همین دلیل، نتیجه غیرطبیعی PTH به‌تنهایی نباید باعث نگرانی یا شروع خودسرانه درمان شود؛ تشخیص دقیق نوع اختلال پاراتیروئید اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب است.

 باورهای اشتباه درباره پاراتیروئید
باور اشتباه اول: پاراتیروئید همان تیروئید است
خیر. این دو غده از نظر محل نزدیک هم هستند، اما عملکرد کاملاً متفاوتی دارند. تیروئید بیشتر متابولیسم را تنظیم می‌کند، در حالی که پاراتیروئید نقش اصلی در تنظیم کلسیم و فسفر دارد.
 باور اشتباه دوم: هر PTH بالایی یعنی آدنوم پاراتیروئید
خیر. بالا بودن PTH می‌تواند در پرکاری اولیه پاراتیروئید دیده شود، اما بیماری مزمن کلیه، کمبود ویتامین D و برخی اختلالات دیگر نیز می‌توانند PTH را بالا ببرند. نتیجه باید همراه کلسیم و سایر آزمایش‌ها بررسی شود.
 باور اشتباه سوم: بالا بودن کلسیم همیشه از تغذیه است
خیر. افزایش کلسیم خون می‌تواند علل مختلفی داشته باشد و یکی از آنها پرکاری پاراتیروئید است. مصرف غذایی کلسیم به‌تنهایی معمولاً توضیح‌دهنده هیپرکلسمی پایدار نیست.
 باور اشتباه چهارم: با حذف لبنیات می‌توان پرکاری پاراتیروئید را درمان کرد
خیر. حذف لبنیات درمان پرکاری پاراتیروئید نیست و حتی محدودیت شدید کلسیم بدون نظر پزشک می‌تواند برای سلامت استخوان نامناسب باشد.
 باور اشتباه پنجم: بیماری پاراتیروئید همیشه نیاز به جراحی دارد
خیر. جراحی در بسیاری از بیماران مبتلا به پرکاری اولیه پاراتیروئید درمان اصلی و مؤثر است، اما تصمیم به جراحی براساس شدت بیماری، سطح کلسیم، وضعیت استخوان، کلیه و شرایط فردی گرفته می‌شود.

سوالات متداول درباره پاراتیروئید
پاراتیروئید چه کاری در بدن انجام می‌دهد؟
غدد پاراتیروئید با ترشح PTH به تنظیم کلسیم خون کمک می‌کنند. این هورمون بر استخوان، کلیه و فعال شدن ویتامین D اثر می‌گذارد و از این طریق تعادل کلسیم و فسفر را حفظ می‌کند.
 PTH بالا خطرناک است؟
بالا بودن PTH به خودی خود نشان‌دهنده شدت بیماری نیست. اهمیت آن به سطح کلسیم، علت افزایش PTH و وضعیت کلیه و استخوان بستگی دارد. PTH بالا در برخی افراد خفیف و جبرانی است و در برخی دیگر می‌تواند نیازمند درمان باشد.
 علائم پرکاری پاراتیروئید چیست؟
بعضی افراد هیچ علامتی ندارند. در موارد علامت‌دار، خستگی، ضعف، سنگ کلیه، تشنگی و ادرار زیاد، یبوست، درد استخوان یا کاهش تراکم استخوان ممکن است دیده شود.
علائم کم‌کاری پاراتیروئید چیست؟
کم‌کاری پاراتیروئید معمولاً با کاهش کلسیم خون همراه است و می‌تواند باعث گزگز اطراف دهان و انگشتان، گرفتگی عضلات و اسپاسم شود. کاهش شدید کلسیم ممکن است با تشنج یا اختلال ریتم قلب همراه باشد.
 آیا آدنوم پاراتیروئید سرطان است؟
در بیشتر موارد خیر. آدنوم پاراتیروئید معمولاً یک تومور خوش‌خیم است و یکی از علل شایع پرکاری اولیه پاراتیروئید محسوب می‌شود. سرطان پاراتیروئید بسیار نادرتر است.
 آیا بیماری پاراتیروئید باعث سنگ کلیه می‌شود؟
بله. در برخی بیماران مبتلا به پرکاری پاراتیروئید، افزایش کلسیم خون و ادرار می‌تواند احتمال تشکیل سنگ کلیه را بیشتر کند.
آیا پاراتیروئید باعث پوکی استخوان می‌شود؟
افزایش طولانی‌مدت PTH در پرکاری پاراتیروئید می‌تواند باعث کاهش تراکم استخوان شود و در برخی بیماران خطر پوکی استخوان و شکستگی را افزایش دهد.
بعد از جراحی پاراتیروئید چه اتفاقی می‌افتد؟
بعد از جراحی معمولاً سطح کلسیم پایش می‌شود. در بعضی افراد ممکن است کلسیم برای مدتی پایین بیاید و مکمل کلسیم یا ویتامین D لازم شود. برنامه پیگیری به شرایط بیمار و نتیجه جراحی بستگی دارد.

جمع‌بندی
پاراتیروئید مجموعه‌ای از غدد کوچک در پشت تیروئید است که با ترشح هورمون PTH نقش اصلی در تنظیم کلسیم و فسفر دارد. اختلال این غدد می‌تواند باعث پرکاری یا کم‌کاری پاراتیروئید شود و بر استخوان، کلیه، عضلات و سیستم عصبی اثر بگذارد.PTH بالا یا پایین به تنهایی برای تشخیص کافی نیست و باید در کنار کلسیم، فسفر، ویتامین D و عملکرد کلیه تفسیر شود. در پرکاری اولیه، جراحی در بسیاری از بیماران درمان مؤثری است و در کم‌کاری پاراتیروئید نیز درمان معمولاً بر حفظ کلسیم در محدوده مناسب تمرکز دارد.
در صورت وجود سنگ کلیه مکرر، کاهش تراکم استخوان، افزایش یا کاهش غیرعادی کلسیم یا علائم عصبی و عضلانی، بررسی تخصصی توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.

منابع

Endocrine Society – Primary Hyperparathyroidism
Endocrine Society – Hypoparathyroidism
Mayo Clinic – Hyperparathyroidism
Mayo Clinic – Hypoparathyroidism
Cleveland Clinic – Parathyroid Gland
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Primary Hyperparathyroidism
NIH MedlinePlus – Parathyroid Disorders

 اعتبار محتوای علمی
محتوای این مقاله با استفاده از اطلاعات منتشرشده در منابع معتبر پزشکی، راهنماهای تخصصی و وب‌سایت‌های رسمی سلامت تدوین شده است. هدف نبض نگار، ارائه اطلاعات علمی به زبان ساده و قابل فهم است. با توجه به به‌روزرسانی مستمر دانش پزشکی، تشخیص و انتخاب روش درمان باید براساس شرایط فردی و نظر پزشک انجام شود.

 سلب مسئولیت پزشکی
مطالب منتشرشده در نبض نگار صرفاً با هدف افزایش آگاهی عمومی ارائه می‌شوند و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشکی نیستند. از مصرف، قطع یا تغییر دارو و مکمل بدون مشورت با پزشک خودداری کنید. در صورت داشتن علائم شدید، مداوم یا نگران‌کننده، برای ارزیابی دقیق به پزشک مراجعه کنید.