دیابت چیست؟ ۲۵ علامت مهم، انواع دیابت، آزمایش قند خون و جدیدترین روش‌های کنترل

به گزارش نبض نگار: دیابت فقط به معنای «بالا بودن قند» یا «ممنوع شدن مصرف شیرینی» نیست. دیابت نوع 1، دیابت نوع 2، پیش‌دیابت و دیابت بارداری شرایط متفاوتی هستند و روش کنترل و درمان آن‌ها نیز یکسان نیست. در این راهنمای جامع نبض نگار، مهم‌ترین اطلاعات درباره دیابت، آزمایش‌ها، داروها، تغذیه و عوارض بیماری را بررسی می‌کنیم.

 فهرست مطالب
 دیابت چیست؟
 قند خون و انسولین چگونه در بدن عمل می‌کنند؟
 انواع دیابت کدامند؟
 دیابت نوع 1 چیست؟
 دیابت نوع 2 چیست؟
 تفاوت دیابت نوع 1 و نوع 2
 پیش‌دیابت چیست؟
 دیابت بارداری چیست؟
 علائم دیابت
 علت ابتلا به دیابت
 افراد در معرض خطر دیابت
 آزمایش‌های تشخیص دیابت
 تفسیر آزمایش قند خون و HbA1c
 قند خون نرمال
روش‌های درمان و کنترل دیابت
 داروهای دیابت
 تغذیه در دیابت
 میوه و دیابت
 ورزش و دیابت
 افت قند خون
 قند خون بالا
 عوارض دیابت
 زخم پای دیابتی
 درمان قطعی و برگشت دیابت نوع 2
 پرسش‌های متداول

 دیابت چیست؟
دیابت یا Diabetes Mellitus یک بیماری مزمن متابولیک است که در آن سطح گلوکز یا قند خون بیش از حد طبیعی افزایش پیدا می‌کند. گلوکز یکی از اصلی‌ترین منابع انرژی بدن است و بخش مهمی از آن از غذاهایی که مصرف می‌کنیم به دست می‌آید.برای استفاده سلول‌ها از گلوکز، بدن به هورمونی به نام انسولین نیاز دارد. انسولین در پانکراس یا لوزالمعده تولید می‌شود و به ورود گلوکز از خون به سلول‌ها کمک می‌کند.
در افراد مبتلا به دیابت ممکن است بدن انسولین کافی تولید نکند، تولید انسولین تقریباً متوقف شود یا سلول‌ها نتوانند به‌درستی به انسولین پاسخ دهند. نتیجه این اختلال، تجمع گلوکز در خون و افزایش قند خون است.
افزایش طولانی‌مدت قند خون می‌تواند به عروق و اندام‌های مختلف آسیب برساند. قلب، کلیه، چشم و سیستم عصبی از مهم‌ترین بخش‌هایی هستند که ممکن است تحت تأثیر دیابت کنترل‌نشده قرار بگیرند.

قند خون و انسولین چگونه در بدن عمل می‌کنند؟
بعد از مصرف غذا، بخشی از کربوهیدرات‌ها در دستگاه گوارش به گلوکز تبدیل می‌شوند. گلوکز وارد جریان خون شده و سطح قند خون افزایش پیدا می‌کند.
نقش پانکراس در کنترل قند خون
پانکراس با افزایش قند خون، انسولین ترشح می‌کند. انسولین مانند یک پیام‌رسان به سلول‌ها کمک می‌کند تا گلوکز را از خون دریافت کنند.
 مقاومت به انسولین چیست؟در مقاومت به انسولین، سلول‌های عضله، چربی و کبد پاسخ مناسبی به انسولین نمی‌دهند.
پانکراس برای جبران این وضعیت انسولین بیشتری تولید می‌کند.
اگر این روند ادامه پیدا کند، پانکراس ممکن است نتواند نیاز بدن را تأمین کند و سطح قند خون افزایش یابد. مقاومت به انسولین یکی از عوامل مهم در ایجاد دیابت نوع 2 است.

انواع دیابت کدامند؟
دیابت یک بیماری واحد با یک علت مشخص نیست. مهم‌ترین انواع دیابت عبارتند از:

•  دیابت نوع 1
•  دیابت نوع 2
•  دیابت بارداری
•  انواع کمتر شایع دیابت ناشی از بیماری‌های ژنتیکی، آسیب پانکراس یا برخی داروها

پیش‌دیابت نیز شرایطی است که قند خون از محدوده طبیعی بالاتر است اما هنوز به معیار تشخیصی دیابت نوع 2 نرسیده است.

 
دیابت نوع 1 چیست؟
دیابت نوع 1 یک بیماری خودایمنی است. در این بیماری سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلول‌های بتای پانکراس را که مسئول تولید انسولین هستند، هدف قرار می‌دهد.
 در دیابت نوع 1 چه اتفاقی می‌افتد؟
با تخریب سلول‌های تولیدکننده انسولین، بدن مقدار بسیار کمی انسولین تولید می‌کند یا تولید انسولین تقریباً متوقف می‌شود. افراد مبتلا به دیابت نوع 1 برای کنترل قند خون به انسولین نیاز دارند.
 دیابت نوع 1 در چه سنی ایجاد می‌شود؟
این بیماری بیشتر با دوران کودکی و نوجوانی شناخته می‌شود، اما ممکن است در هر سنی ایجاد شود.
علائم دیابت نوع 1
علائم ممکن است نسبتاً سریع ظاهر شوند و شامل موارد زیر باشند:

•  تشنگی شدید
•  تکرر ادرار
•  کاهش وزن بدون دلیل
•  افزایش گرسنگی
•  خستگی
•  تاری دید
•  ضعف
•  تهوع یا استفراغ در شرایط شدید

در برخی افراد، اولین نشانه بیماری کتواسیدوز دیابتی است که یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.

دیابت نوع 2 چیست؟
دیابت نوع 2 شایع‌ترین نوع دیابت است. در این بیماری بدن نمی‌تواند به‌طور مؤثر از انسولین استفاده کند و به‌تدریج ممکن است توانایی پانکراس برای تولید انسولین کافی نیز کاهش پیدا کند.
 مهم‌ترین ویژگی دیابت نوع 2
مقاومت به انسولین یکی از مهم‌ترین مشکلات در دیابت نوع 2 است. در مراحل اولیه، پانکراس ممکن است با تولید انسولین بیشتر وضعیت را جبران کند. با پیشرفت بیماری، این جبران ممکن است کافی نباشد.
چه عواملی خطر دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهند؟

•  اضافه وزن یا چاقی
•  کم‌تحرکی
•  سابقه خانوادگی دیابت
•  افزایش سن
•  پیش‌دیابت
•  سابقه دیابت بارداری
•  برخی اختلالات متابولیک
•  فشار خون بالا
•  اختلالات چربی خون

دیابت نوع 2 ممکن است مدت‌ها بدون علامت واضح باقی بماند.

 تفاوت دیابت نوع 1 و نوع 2 چیست؟
علت بیماری

• در دیابت نوع 1، سیستم ایمنی به سلول‌های تولیدکننده انسولین حمله می‌کند.
• در دیابت نوع 2، مقاومت به انسولین و کاهش تدریجی توانایی بدن برای کنترل قند خون نقش اصلی دارند.

نیاز به انسولین
افراد مبتلا به دیابت نوع 1 به انسولین نیاز دارند. در دیابت نوع 2 ممکن است بیماری ابتدا با تغییر سبک زندگی و داروهای غیرانسولینی کنترل شود، اما برخی بیماران در ادامه به انسولین نیاز پیدا می‌کنند.
 سن ابتلا

• دیابت نوع 1 در کودکان و نوجوانان شایع‌تر است اما محدود به این سنین نیست.
• دیابت نوع 2 بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود، هرچند ابتلا در سنین پایین‌تر نیز ممکن است رخ دهد.

 پیش‌دیابت چیست؟
پیش‌دیابت زمانی ایجاد می‌شود که سطح قند خون بالاتر از محدوده طبیعی باشد اما هنوز به محدوده تشخیصی دیابت نرسیده باشد. پیش‌دیابت یک هشدار مهم برای افزایش خطر دیابت نوع 2 است.

 آیا پیش‌دیابت قابل کنترل است؟
در بسیاری از افراد، اصلاح سبک زندگی می‌تواند خطر پیشرفت به دیابت نوع 2 را کاهش دهد. اقدامات مهم شامل موارد زیر است:

•  کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن
•  افزایش فعالیت بدنی
•  اصلاح رژیم غذایی
•  کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین
•  کنترل فشار خون و چربی خون
•  انجام آزمایش‌های دوره‌ای

نادیده گرفتن پیش‌دیابت می‌تواند فرصت مهم پیشگیری را از بین ببرد.

دیابت بارداری چیست؟
دیابت بارداری نوعی افزایش قند خون است که در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود. تغییرات هورمونی بارداری می‌توانند حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهند. اگر پانکراس نتواند انسولین کافی تولید کند، قند خون افزایش پیدا می‌کند.
چه کسانی بیشتر در معرض دیابت بارداری هستند؟

•  زنان دارای اضافه وزن یا چاقی
•  افراد دارای سابقه خانوادگی دیابت
•  زنان دارای سابقه دیابت بارداری
•  افراد مبتلا به پیش‌دیابت
•  برخی زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

کنترل دیابت بارداری برای سلامت مادر و جنین اهمیت زیادی دارد.

 علائم دیابت چیست؟
علائم دیابت ممکن است بسته به نوع بیماری و میزان افزایش قند خون متفاوت باشند.
 علائم شایع دیابت

•  تشنگی بیش از حد
•  تکرر ادرار
•  افزایش گرسنگی
•  کاهش وزن بدون علت
•  خستگی مداوم
•  تاری دید
•  دیر خوب شدن زخم‌ها
•  عفونت‌های مکرر
•  گزگز یا بی‌حسی دست و پا
•  خشکی پوست

 آیا دیابت می‌تواند بدون علامت باشد؟
بله. به‌ویژه دیابت نوع 2 ممکن است سال‌ها بدون علائم واضح وجود داشته باشد. به همین دلیل افراد دارای عوامل خطر نباید تنها منتظر ظاهر شدن علائم باشند.

علائم دیابت در زنان
برخی علائم دیابت در زنان ممکن است با مشکلات دیگر اشتباه گرفته شوند.  وجود این علائم الزاماً به معنای ابتلا به دیابت نیست، اما در صورت تکرار یا همراهی با عوامل خطر، بررسی قند خون اهمیت دارد. علائم احتمالی عبارتند از:

•  عفونت‌های قارچی مکرر
•  عفونت‌های ادراری
•  تشنگی و تکرر ادرار
•  خستگی
•  تاری دید
•  دیر خوب شدن زخم‌ها

علائم دیابت در مردان
مردان نیز ممکن است علائم عمومی افزایش قند خون را تجربه کنند. دیابت کنترل‌نشده ممکن است در برخی مردان با مشکلات عملکرد جنسی نیز همراه باشد. علائم قابل توجه عبارتند از:

•  تکرر ادرار
•  تشنگی شدید
•  خستگی
•  کاهش وزن ناخواسته
•  تاری دید
• ضعف
•  گزگز اندام‌ها
•  دیر خوب شدن زخم‌ها

علائم دیابت در کودکان و نوجوانان
علائم دیابت در کودکان را نباید نادیده گرفت.
نشانه‌های مهم

•  افزایش ناگهانی تشنگی
•  ادرار زیاد
•  شب‌ادراری جدید در کودکی که قبلاً کنترل ادرار داشته است
•  کاهش وزن
•  خستگی
•  افزایش گرسنگی
•  تغییرات رفتاری
•  تاری دید
• بروز سریع این علائم نیازمند ارزیابی پزشکی است.

 علت ابتلا به دیابت چیست؟
علت دیابت به نوع بیماری بستگی دارد.
 علت دیابت نوع 1
دیابت نوع 1 با واکنش خودایمنی علیه سلول‌های تولیدکننده انسولین مرتبط است. عوامل ژنتیکی و محیطی ممکن است در ایجاد بیماری نقش داشته باشند.
 علت دیابت نوع 2
در دیابت نوع 2 مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، متابولیک و سبک زندگی نقش دارند. ابتلا به دیابت همیشه نتیجه مصرف زیاد شیرینی نیست. مهم‌ترین عوامل مرتبط عبارتند از:

•  مقاومت به انسولین
•  اضافه وزن
•  چربی شکمی
•  کم‌تحرکی
•  سابقه خانوادگی
•  افزایش سن

 چه کسانی بیشتر در معرض دیابت هستند؟
داشتن عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست، اما ممکن است نیاز به غربالگری را افزایش دهد. افراد زیر ممکن است بیشتر در معرض دیابت نوع 2 قرار داشته باشند:

•  افراد دارای اضافه وزن یا چاقی
•  افراد کم‌تحرک
•  کسانی که سابقه خانوادگی دیابت دارند
•  افراد مبتلا به پیش‌دیابت
•  زنان دارای سابقه دیابت بارداری
• افراد مبتلا به فشار خون بالا
•  افراد دارای اختلالات چربی خون
•  افراد مبتلا به برخی اختلالات متابولیک

آزمایش‌های تشخیص دیابت کدامند؟
تشخیص دیابت با آزمایش خون انجام می‌شود. دستگاه‌های اندازه‌گیری خانگی قند خون برای پایش بیماری مفید هستند، اما به‌تنهایی ابزار تشخیص قطعی دیابت محسوب نمی‌شوند.
 آزمایش قند خون ناشتا یا FBS
در این آزمایش فرد معمولاً پس از چند ساعت ناشتایی آزمایش خون می‌دهد.
 آزمایش HbA1c
HbA1c میانگینی از وضعیت قند خون در حدود دو تا سه ماه گذشته ارائه می‌دهد.
 تست تحمل گلوکز خوراکی
در آزمایش OGTT، قند خون قبل و بعد از مصرف محلول حاوی گلوکز بررسی می‌شود.
 آزمایش قند خون تصادفی
در برخی شرایط، پزشک ممکن است قند خون را بدون توجه به زمان آخرین وعده غذایی بررسی کند.

 تفسیر آزمایش قند خون و HbA1c
 HbA1c

•  کمتر از 5.7 درصد: محدوده طبیعی
•  5.7 تا 6.4 درصد: پیش‌دیابت
• 6.5 درصد یا بیشتر: محدوده دیابت

قند خون ناشتا

•  99 میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا کمتر: طبیعی
•  100 تا 125: پیش‌دیابت
•  126 یا بیشتر: محدوده دیابت

تشخیص نهایی باید توسط پزشک و با توجه به شرایط فرد انجام شود. در برخی موارد ممکن است تکرار آزمایش یا بررسی‌های تکمیلی لازم باشد.

 قند خون نرمال چند است؟
پاسخ به این سؤال به نوع آزمایش، زمان اندازه‌گیری و وضعیت فرد بستگی دارد. قند خون ناشتا در افراد بدون دیابت معمولاً 99 میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا کمتر در محدوده طبیعی تشخیصی قرار می‌گیرد. هدف قند خون برای فرد مبتلا به دیابت ممکن است با توجه به سن، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و خطر افت قند خون متفاوت باشد.
بنابراین یک عدد ثابت را نمی‌توان برای تمام افراد مبتلا به دیابت به‌عنوان هدف درمانی در نظر گرفت.

 درمان دیابت چگونه است؟
روش درمان به نوع دیابت بستگی دارد.
کنترل دیابت نوع 1
درمان معمولاً شامل موارد زیر است:

•  دریافت انسولین
•  پایش قند خون
•  تنظیم کربوهیدرات دریافتی
•  فعالیت بدنی برنامه‌ریزی‌شده
•  آموزش مدیریت افت یا افزایش قند خون

کنترل دیابت نوع 2
برنامه درمان برای هر فرد باید شخصی‌سازی شود. درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

•  اصلاح تغذیه
•  کاهش وزن در صورت نیاز
•  ورزش
•  داروهای خوراکی
•  داروهای تزریقی غیرانسولینی
•  انسولین

 داروهای دیابت کدامند؟
داروهای متعددی برای کنترل دیابت نوع 2 وجود دارند. انتخاب دارو به وضعیت قند خون، بیماری‌های قلبی و کلیوی، وزن، خطر افت قند و شرایط فرد بستگی دارد.

 مهم‌ترین گروه‌های دارویی

•  بی‌گوانیدها مانند متفورمین
•  سولفونیل‌اوره‌ها
•  مهارکننده‌های DPP-4
•  مهارکننده‌های SGLT2
•  آگونیست‌های گیرنده GLP-1
•  تیازولیدیندیون‌ها
•  داروهای دیگر کنترل‌کننده قند خون
•  انسولین

متفورمین چیست و چه کاربردی دارد؟
متفورمین یکی از داروهای شناخته‌شده برای کنترل دیابت نوع 2 است. این دارو می‌تواند به کاهش تولید گلوکز توسط کبد و بهبود پاسخ بدن به انسولین کمک کند.
 عوارض احتمالی متفورمین
مصرف متفورمین باید بر اساس تجویز پزشک باشد. عملکرد کلیه و سایر شرایط پزشکی فرد ممکن است در تصمیم‌گیری درباره مصرف دارو اهمیت داشته باشند. برخی افراد ممکن است مشکلات گوارشی مانند موارد زیر را تجربه کنند:

•  تهوع
•  اسهال
•  ناراحتی شکمی

انسولین چیست و چه زمانی تجویز می‌شود؟
انسولین هورمونی است که به کنترل گلوکز خون کمک می‌کند. افراد مبتلا به دیابت نوع 1 به انسولین نیاز دارند. در دیابت نوع 2 نیز ممکن است در شرایط مختلف انسولین تجویز شود؛ به‌ویژه زمانی که سایر روش‌ها برای کنترل قند خون کافی نباشند.
 انواع انسولین و تفاوت آن‌ها
انسولین‌ها بر اساس سرعت شروع و مدت اثر تقسیم‌بندی می‌شوند.

•  انسولین سریع‌الاثر
  برای کنترل افزایش قند خون مرتبط با وعده غذایی استفاده می‌شود.
•  انسولین کوتاه‌اثر
  شروع اثر آن نسبت به برخی انسولین‌های سریع‌الاثر آهسته‌تر است.
•  انسولین متوسط‌الاثر
  مدت اثر طولانی‌تری دارد.
•  انسولین طولانی‌اثر
  برای تأمین انسولین پایه بدن در مدت طولانی‌تر استفاده می‌شود.

برنامه تزریق انسولین باید بر اساس تجویز پزشک تنظیم شود.

 داروهای جدید دیابت و آمپول‌های کنترل قند خون
در سال‌های اخیر گروه‌های دارویی جدیدتر نقش مهمی در درمان دیابت نوع 2 پیدا کرده‌اند.
 آگونیست‌های گیرنده GLP-1
این داروها می‌توانند از طریق مکانیسم‌هایی مانند افزایش ترشح وابسته به گلوکز انسولین، کاهش گلوکاگون و اثر بر احساس سیری به کنترل قند خون کمک کنند. برخی داروهای این گروه با کاهش وزن نیز همراه هستند.
 مهارکننده‌های SGLT2
این داروها با افزایش دفع گلوکز از طریق ادرار به کاهش قند خون کمک می‌کنند. برخی داروهای این گروه در بیماران منتخب ممکن است مزایای قلبی یا کلیوی نیز داشته باشند.انتخاب این داروها باید توسط پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه آمپول‌های دیابت یا داروهای کاهش وزن می‌تواند خطرناک باشد.

 تغذیه مناسب برای افراد مبتلا به دیابت
رژیم غذایی دیابت لزوماً به معنای حذف کامل کربوهیدرات نیست. هدف اصلی، انتخاب مواد غذایی مناسب، توجه به مقدار مصرف و هماهنگی تغذیه با دارو و فعالیت بدنی است.
 مواد غذایی مناسب‌تر

•  سبزیجات غیرنشاسته‌ای
•  منابع پروتئینی مناسب
•  حبوبات
•  غلات کامل در مقدار متناسب
•  منابع چربی غیراشباع
•  میوه در مقدار برنامه‌ریزی‌شده

 نوشیدنی‌ها
آب معمولاً انتخاب مناسبی برای تأمین مایعات است. نوشیدنی‌های شیرین می‌توانند مقدار زیادی قند را در مدت کوتاهی وارد بدن کنند.

مواد غذایی مناسب و نامناسب برای دیابت

 افراد دیابتی چه غذاهایی نباید بخورند؟
در بیشتر موارد صحبت از محدود کردن مقدار و دفعات مصرف است، نه تهیه فهرستی از غذاهای کاملاً ممنوع. مواردی که بهتر است مصرف آن‌ها محدود شود عبارتند از:

•  نوشابه‌های شیرین
•  نوشیدنی‌های قندی
•  شیرینی و دسرهای پرقند
•  مواد غذایی بسیار فرآوری‌شده
•  کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده در مقدار زیاد
•  غذاهای حاوی چربی اشباع بالا

 میوه‌های مناسب و نامناسب برای دیابت
مصرف بیش از حد حتی از یک میوه سالم می‌تواند مقدار کربوهیدرات دریافتی را افزایش دهد. افراد مبتلا به دیابت معمولاً مجبور به حذف کامل میوه نیستند.
نکات مهم مصرف میوه

•  مقدار مصرف اهمیت دارد.
•  میوه کامل معمولاً نسبت به آبمیوه انتخاب مناسب‌تری است.
•  مقدار کربوهیدرات میوه باید در برنامه غذایی در نظر گرفته شود.
•  پاسخ قند خون افراد ممکن است متفاوت باشد.

 دیابت و کاهش یا افزایش وزن
تغییر وزن ممکن است با دیابت ارتباط داشته باشد.
 چرا دیابت باعث لاغری می‌شود؟
در دیابت کنترل‌نشده، به‌ویژه در کمبود شدید انسولین، سلول‌ها نمی‌توانند به‌درستی از گلوکز استفاده کنند. بدن ممکن است برای تأمین انرژی به سراغ ذخایر چربی و عضله برود.
 ارتباط چاقی و دیابت نوع 2
اضافه وزن، به‌ویژه تجمع چربی شکمی، با افزایش مقاومت به انسولین ارتباط دارد. کاهش وزن در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع 2 می‌تواند کنترل قند خون را بهبود دهد.

 ورزش و تأثیر آن بر کنترل دیابت
فعالیت بدنی می‌تواند حساسیت بدن به انسولین را بهبود دهد و به کنترل قند خون کمک کند. افرادی که انسولین یا برخی داروهای کاهش‌دهنده قند خون مصرف می‌کنند باید درباره خطر افت قند هنگام ورزش آموزش ببینند.
فعالیت‌های مفید

•  پیاده‌روی
•  ورزش هوازی
•  تمرینات مقاومتی
•  فعالیت‌های روزمره بیشتر

افرادی که انسولین یا برخی داروهای کاهش‌دهنده قند خون مصرف می‌کنند باید درباره خطر افت قند هنگام ورزش آموزش ببینند.

 افت قند خون چیست و چه علائمی دارد؟
افت قند خون یا هیپوگلیسمی زمانی رخ می‌دهد که سطح گلوکز خون از محدوده سالم برای فرد پایین‌تر بیاید.
 علائم افت قند خون

•  لرزش
•  تعریق
•  گرسنگی
•  تپش قلب
•  ضعف
• سرگیجه
•  گیجی
•  تحریک‌پذیری

افت شدید قند خون می‌تواند باعث تشنج یا کاهش سطح هوشیاری شود. در فرد بیهوش نباید غذا یا نوشیدنی خوراکی وارد دهان کرد و دریافت کمک فوری پزشکی ضروری است.

قند خون بالا چه زمانی خطرناک است؟
افزایش شدید قند خون می‌تواند با علائمی مانند تشنگی شدید، ادرار زیاد، ضعف، تهوع و کاهش سطح هوشیاری همراه شود. این شرایط ممکن است نشانه یک وضعیت اورژانسی مانند کتواسیدوز دیابتی یا بحران شدید افزایش قند خون باشد.
 علائم هشدار

•  استفراغ مداوم
•  درد شکم
•  تنفس غیرطبیعی
•  گیجی
•  خواب‌آلودگی شدید
•  کاهش هوشیاری
•  علائم کم‌آبی شدید

 عوارض دیابت چیست؟
قند خون بالا در طول زمان می‌تواند به عروق و بافت‌های بدن آسیب برساند.
 عوارض دیابت برای قلب و عروق

• دیابت با افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی همراه است.
• کنترل قند خون، فشار خون، چربی خون و ترک دخانیات در کاهش خطر اهمیت دارند.

 آسیب کلیه در دیابت

• دیابت می‌تواند به عروق کوچک کلیه آسیب برساند.
• بررسی عملکرد کلیه و آزمایش‌های مرتبط با دفع آلبومین در ادرار ممکن است بخشی از مراقبت دوره‌ای بیماران باشد.

 آسیب چشم و رتینوپاتی دیابتی

• قند خون بالا می‌تواند عروق شبکیه را تحت تأثیر قرار دهد.
• رتینوپاتی دیابتی ممکن است در مراحل اولیه علائم واضحی ایجاد نکند.
• معاینه منظم چشم می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.

 نوروپاتی یا آسیب عصبی دیابتی
آسیب عصبی ممکن است باعث موارد زیر شود:

• گزگز
•  بی‌حسی
•  درد
•  احساس سوزش

پاها از نواحی شایع درگیری هستند.

زخم پای دیابتی

• کاهش حس پا و مشکلات گردش خون می‌توانند خطر ایجاد زخم را افزایش دهند.
• زخم‌های کوچک ممکن است به دلیل کاهش حس دیر تشخیص داده شوند.

زخم پای دیابتی چیست؟
زخم پای دیابتی یکی از عوارض جدی دیابت است.
 عوامل مؤثر در ایجاد زخم

•  نوروپاتی
•  کاهش حس پا
•  اختلال گردش خون
•  فشار مکرر به یک نقطه از پا
•  عفونت

مراقبت از پای دیابتی

•  بررسی روزانه پا
•  توجه به تاول و زخم
•  خشک کردن مناسب پا
•  استفاده از کفش مناسب
•  مراجعه سریع برای زخم‌های جدید

زخم پای فرد مبتلا به دیابت نباید نادیده گرفته شود.

آیا دیابت درمان قطعی دارد؟
پاسخ به این سؤال به نوع دیابت بستگی دارد. در حال حاضر دیابت نوع 1 یک بیماری نیازمند مدیریت طولانی‌مدت است و انسولین بخش اصلی درمان محسوب می‌شود. در دیابت نوع 2، کنترل مناسب بیماری ممکن است قند خون را به محدوده هدف برساند.
در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع 2 ممکن است «بهبودی یا Remission» رخ دهد. بهبودی به معنای درمان تضمین‌شده و دائمی بیماری نیست و فرد همچنان به پیگیری پزشکی نیاز دارد.

آیا دیابت نوع 2 قابل برگشت است؟
برخی افراد مبتلا به دیابت نوع 2، به‌ویژه پس از کاهش وزن قابل توجه و اصلاح عوامل متابولیک، ممکن است به مرحله بهبودی بیماری برسند.
بر اساس تعریف اجماعی بین‌المللی، بهبودی دیابت نوع 2 معمولاً با حفظ HbA1c کمتر از محدوده تشخیصی دیابت برای حداقل سه ماه بدون مصرف داروهای کاهنده قند خون تعریف می‌شود. با این حال احتمال بازگشت افزایش قند خون وجود دارد و پایش باید ادامه پیدا کند.

 چه زمانی برای قند خون باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر بررسی پزشکی اهمیت دارد:

•  تشنگی و تکرر ادرار مداوم
•  کاهش وزن بدون علت
•  تاری دید
•  عفونت‌های مکرر
•  دیر خوب شدن زخم‌ها
• گزگز یا بی‌حسی اندام‌ها
•  سابقه خانوادگی دیابت همراه با عوامل خطر
•  نتایج غیرطبیعی آزمایش قند خون

استفراغ، گیجی، کاهش هوشیاری، تنفس غیرطبیعی یا علائم شدید افزایش یا افت قند خون نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.

 پرسش‌های متداول درباره دیابت
 آیا مصرف شیرینی باعث دیابت می‌شود؟
مصرف شیرینی به‌تنهایی علت مستقیم تمام موارد دیابت نیست. با این حال الگوی غذایی پرکالری و مصرف زیاد نوشیدنی‌ها و مواد غذایی قندی می‌تواند به افزایش وزن و عوامل خطر دیابت نوع 2 کمک کند.
 آیا دیابت ارثی است؟
عوامل ژنتیکی در خطر ابتلا به برخی انواع دیابت نقش دارند، اما داشتن سابقه خانوادگی به معنای ابتلای قطعی نیست.
قند خون 200 خطرناک است؟
عدد 200 باید با توجه به زمان اندازه‌گیری، علائم و شرایط فرد تفسیر شود. قند خون تصادفی 200 میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر همراه با علائم کلاسیک افزایش قند می‌تواند در ارزیابی تشخیصی دیابت اهمیت داشته باشد. تفسیر نتیجه باید توسط پزشک انجام شود.
 آیا افراد لاغر هم به دیابت مبتلا می‌شوند؟
بله. افراد لاغر نیز ممکن است به دیابت نوع 1، نوع 2 یا سایر انواع دیابت مبتلا شوند.
 بهترین میوه برای افراد دیابتی چیست؟
یک میوه واحد را نمی‌توان برای همه افراد به‌عنوان بهترین گزینه معرفی کرد. نوع میوه، مقدار مصرف و برنامه غذایی فرد اهمیت دارند.
 آیا دیابت باعث لاغری می‌شود؟
دیابت کنترل‌نشده می‌تواند باعث کاهش وزن ناخواسته شود، به‌ویژه زمانی که بدن با کمبود شدید انسولین روبه‌رو است.
 آیا دیابت باعث چاقی می‌شود؟
دیابت همیشه باعث چاقی نمی‌شود. با این حال مقاومت به انسولین و اضافه وزن ارتباط نزدیکی با دیابت نوع 2 دارند. برخی درمان‌ها نیز ممکن است بر وزن تأثیر بگذارند.
 آیا دیابت نوع 2 درمان می‌شود؟
دیابت نوع 2 قابل کنترل است و در برخی افراد امکان رسیدن به مرحله بهبودی وجود دارد. بهبودی با درمان قطعی دائمی یکسان نیست.
 HbA1c چند باشد خطرناک است؟
افزایش HbA1c نشان‌دهنده بالا بودن میانگین قند خون است، اما میزان خطر باید با توجه به عدد آزمایش و شرایط فرد بررسی شود. HbA1c برابر یا بیشتر از 6.5 درصد در محدوده تشخیصی دیابت قرار دارد.
 آیا افراد دیابتی می‌توانند برنج بخورند؟
بله. بسیاری از افراد مبتلا به دیابت می‌توانند برنج مصرف کنند، اما مقدار مصرف، نوع وعده غذایی و مجموع کربوهیدرات دریافتی اهمیت دارد.

 جمع‌بندی
دیابت یک بیماری مزمن متابولیک است که در نتیجه اختلال در تولید انسولین یا استفاده مؤثر بدن از این هورمون ایجاد می‌شود. دیابت نوع 1، دیابت نوع 2 و دیابت بارداری از مهم‌ترین انواع بیماری هستند و هرکدام ویژگی‌ها و روش‌های درمانی متفاوتی دارند.
تشنگی شدید، تکرر ادرار، کاهش وزن بدون علت، خستگی، تاری دید و دیر خوب شدن زخم‌ها از علائمی هستند که ممکن است با افزایش قند خون ارتباط داشته باشند. با این حال دیابت نوع 2 می‌تواند برای مدت طولانی بدون علامت واضح باقی بماند.آزمایش قند خون ناشتا، HbA1c و در برخی موارد تست تحمل گلوکز در تشخیص دیابت نقش دارند. پس از تشخیص، کنترل بیماری ممکن است شامل اصلاح تغذیه، فعالیت بدنی، کاهش وزن، داروهای خوراکی، داروهای تزریقی یا انسولین باشد.
کنترل منظم قند خون می‌تواند خطر آسیب به قلب، کلیه، چشم، اعصاب و پاها را کاهش دهد. برنامه درمان دیابت باید متناسب با شرایط هر فرد و زیر نظر پزشک تنظیم شود.

 اعتبار محتوایی
این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره دیابت تهیه شده و اطلاعات آن بر اساس منابع معتبر پزشکی و سازمان‌های تخصصی حوزه دیابت تدوین شده است. در تهیه محتوا تلاش شده است اطلاعات مربوط به تعریف دیابت، انواع بیماری، علائم، آزمایش‌های تشخیصی، داروها و عوارض با منابع علمی معتبر تطبیق داده شوند.
با توجه به تغییر مداوم راهنماهای درمانی و ورود داروهای جدید، توصیه‌های مربوط به درمان دیابت ممکن است در طول زمان به‌روزرسانی شوند.

 منابع

World Health Organization (WHO) – Diabetes
American Diabetes Association (ADA)
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Diabetes
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)
MedlinePlus – Diabetes
International Diabetes Federation (IDF)
U.S. Food & Drug Administration (FDA) – Diabetes Medicines

 سلب مسئولیت پزشکی
مطالب این مقاله صرفاً با هدف آموزش و افزایش آگاهی عمومی منتشر شده‌اند و جایگزین تشخیص، معاینه یا توصیه پزشک نیستند. تشخیص دیابت، تعیین هدف قند خون، انتخاب دارو، تغییر دوز دارو یا انسولین و تنظیم برنامه غذایی باید با نظر پزشک یا تیم درمان انجام شود.
در صورت بروز علائمی مانند کاهش سطح هوشیاری، تشنج، استفراغ مداوم، تنفس غیرطبیعی، گیجی شدید یا نشانه‌های شدید افت یا افزایش قند خون، دریافت خدمات فوری پزشکی ضروری است.