ارتودنسی دندان کودکان چیست؟ بهترین سن، انواع و مراحل درمان

به گزارش نبض نگار: اولین ارزیابی ارتودنسی بهتر است در سنین پایین انجام شود، اما همه کودکان به شروع فوری درمان نیاز ندارند. متخصص ارتودنسی با بررسی رشد فک، رویش دندان‌های دائمی و نحوه قرارگیری دندان‌ها، مناسب‌ترین زمان و روش درمان را تعیین می‌کند.

 فهرست مطالب
ارتودنسی دندان کودکان چیست؟
 چرا کودکان به ارتودنسی نیاز دارند؟
 بهترین سن ارتودنسی کودکان
 علائم نیاز کودک به ارتودنسی
 ارتودنسی زودهنگام چیست؟
 انواع ارتودنسی برای کودکان
 مراحل ارتودنسی کودکان
 ارتودنسی دندان شیری
 مدت زمان درمان
 آیا ارتودنسی کودکان درد دارد؟
 عوارض ارتودنسی
 مراقبت از دندان‌ها در زمان ارتودنسی
 تغذیه کودک در دوران درمان
 سوالات متداول
 جمع‌بندی

ارتودنسی دندان کودکان چیست؟
ارتودنسی دندان کودکان بخشی از درمان‌های دندانپزشکی است که بر بررسی نحوه قرارگیری دندان‌ها، رابطه فک بالا و پایین و روند رشد ساختارهای دهان و صورت تمرکز دارد.
هدف از ارتودنسی فقط صاف کردن دندان‌ها نیست. درمان ممکن است برای اصلاح مشکلات بایت، هدایت رشد فک، ایجاد فضای مناسب برای رویش دندان‌های دائمی یا کاهش شدت برخی ناهنجاری‌های دندانی انجام شود.

چرا کودکان به ارتودنسی نیاز دارند؟
دندان‌های نامرتب یا مشکلات فکی ممکن است تحت تأثیر عوامل ژنتیکی، نحوه رشد فک، الگوی رویش دندان‌ها و برخی عادت‌های دهانی ایجاد شوند. دلایل نیاز به ارتودنسی دندان کودکان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

•  شلوغی و ازدحام دندان‌ها
•  فاصله زیاد بین دندان‌ها
•  جلو بودن دندان‌های فک بالا
•  جلو بودن فک پایین
•  کراس‌بایت
•  اپن‌بایت
•  اوربایت شدید
•  رویش نامناسب دندان‌های دائمی
•  وجود دندان نهفته
•  کمبود فضای فک
•  از دست رفتن زودهنگام برخی دندان‌های شیری
•  برخی عادت‌های دهانی طولانی‌مدت

 بهترین سن ارتودنسی دندان کودکان چه زمانی است؟
یک سن ثابت برای شروع درمان ارتودنسی همه کودکان وجود ندارد. زمان مناسب درمان به نوع ناهنجاری، وضعیت رشد فک و تعداد دندان‌های دائمی رویش‌یافته بستگی دارد. با این حال، اولین معاینه ارتودنسی بهتر است حداکثر تا حدود 7 سالگی انجام شود. 
 آیا ارتودنسی از 7 سالگی شروع می‌شود؟
خیر. معاینه در 7 سالگی الزاماً به معنای شروع درمان نیست. پس از معاینه ممکن است یکی از سه حالت مطرح شود:

• کودک در حال حاضر به درمان نیاز نداشته باشد،
• رشد دندان و فک او به‌صورت دوره‌ای کنترل شود
• یا یک مشکل مشخص وجود داشته باشد که از درمان زودهنگام سود ببرد. 

درمان جامع با براکت در بسیاری از کودکان زمانی آغاز می‌شود که بیشتر دندان‌های دائمی رویش یافته باشند. زمان دقیق به رشد دندان و فک کودک بستگی دارد. 

 چه علائمی نشان می‌دهد کودک به ارتودنسی نیاز دارد؟
برخی مشکلات ارتودنسی به‌وضوح قابل مشاهده هستند، اما تعدادی از ناهنجاری‌ها ممکن است تنها در معاینه تخصصی تشخیص داده شوند. علائم احتمالی نیاز کودک به بررسی ارتودنسی عبارت‌اند از:

•  دندان‌های بسیار نامرتب
•  روی هم قرار گرفتن دندان‌ها
•  فاصله غیرطبیعی بین دندان‌ها
•  جلو بودن واضح دندان‌های بالا
•  عقب یا جلو بودن فک
•  عدم تماس دندان‌های جلو هنگام بستن دهان
•  قرار گرفتن دندان‌های پایین جلوتر از دندان‌های بالا
•  رویش دندان در محل غیرطبیعی
•  تأخیر غیرعادی در رویش برخی دندان‌ها
•  مشکل در جویدن
•  گاز گرفتن مکرر گونه
•  تنفس دهانی
•  مکیدن انگشت برای مدت طولانی

وجود یکی از این علائم به تنهایی تشخیص قطعی نیاز به ارتودنسی نیست. تصمیم درمان باید پس از معاینه و بررسی وضعیت رشد دندان‌ها و فک انجام شود.

 ارتودنسی زودهنگام کودکان چیست؟
ارتودنسی زودهنگام یا درمان مداخله‌ای در دوره‌ای انجام می‌شود که کودک هنوز در حال رشد است و ممکن است تعدادی از دندان‌های شیری در دهان باقی مانده باشند.هدف این درمان می‌تواند هدایت رشد فک، اصلاح برخی مشکلات بایت یا فراهم کردن شرایط مناسب‌تر برای رویش دندان‌های دائمی باشد.
در بعضی کودکان، مداخله زودهنگام ممکن است برای اصلاح کراس‌بایت قدامی یا ایجاد فضای مناسب در فک در نظر گرفته شود. با این حال، همه مشکلات ارتودنسی به درمان زودهنگام نیاز ندارند. 
 درمان ارتودنسی دو مرحله‌ای چیست؟
ارتودنسی دو مرحله‌ای در دو دوره متفاوت از رشد کودک انجام می‌شود. مرحله اول معمولاً در زمان رشد فک و وجود ترکیبی از دندان‌های شیری و دائمی انجام می‌شود. پس از یک دوره انتظار و کنترل رشد، مرحله دوم ممکن است با رویش تعداد بیشتری از دندان‌های دائمی آغاز شود. زمان‌بندی این مراحل بر اساس رشد کودک و وضعیت دندان‌ها تعیین می‌شود. 

 انواع ارتودنسی دندان کودکان

ارتودنسی ثابت کودکان
ارتودنسی ثابت با استفاده از براکت‌هایی انجام می‌شود که روی سطح دندان‌ها قرار می‌گیرند. سیم ارتودنسی از میان براکت‌ها عبور می‌کند و نیروی کنترل‌شده‌ای برای حرکت تدریجی دندان‌ها ایجاد می‌شود. براکت‌های فلزی از انواع شناخته‌شده درمان ارتودنسی هستند. براکت‌های سرامیکی و الاینرهای شفاف نیز در برخی بیماران قابل استفاده‌اند. 
انتخاب روش مناسب باید بر اساس تشخیص متخصص انجام شود و ظاهر دستگاه تنها معیار انتخاب نیست.

ارتودنسی متحرک کودکان
دستگاه‌های متحرک را می‌توان طبق دستور متخصص از دهان خارج کرد. این دستگاه‌ها ممکن است برای اصلاح برخی مشکلات محدود یا به عنوان بخشی از درمان ارتودنسی ثابت استفاده شوند. برخی پلاک‌های متحرک در موارد خاص برای مدیریت عادت‌های دهانی نیز کاربرد دارند. 
موفقیت ارتودنسی متحرک به همکاری کودک وابستگی زیادی دارد. استفاده نکردن از دستگاه طبق برنامه می‌تواند نتیجه درمان را تحت تأثیر قرار دهد.

 آیا دندان‌های شیری را می‌توان ارتودنسی کرد؟
وجود دندان شیری به این معنا نیست که ارزیابی یا درمان ارتودنسی امکان‌پذیر نیست. در بعضی کودکان درمان در دوره دندانی مختلط انجام می‌شود؛ یعنی زمانی که تعدادی دندان شیری و تعدادی دندان دائمی در دهان وجود دارند. انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا نیز توضیح می‌دهد که در برخی موارد، درمان می‌تواند پیش از افتادن تمام دندان‌های شیری آغاز شود. 
هدف در این شرایط لزوماً مرتب کردن تمام دندان‌ها نیست. ممکن است درمان برای اصلاح یک مشکل مشخص فکی یا دندانی انجام شود.

مراحل ارتودنسی دندان کودکان
فرایند ارتودنسی معمولاً با ارزیابی دقیق وضعیت دندان‌ها و فک آغاز می‌شود. مراحل کلی درمان عبارت‌اند از:
1. معاینه دندان‌ها و بایت کودک
2. بررسی سابقه دندانپزشکی و پزشکی
3. تهیه تصاویر و مدارک تشخیصی مورد نیاز
4. بررسی رشد فک و وضعیت رویش دندان‌ها
5. تعیین نیاز یا عدم نیاز به درمان
6. انتخاب دستگاه ارتودنسی مناسب
7. شروع درمان
8. مراجعات دوره‌ای برای تنظیم دستگاه
9. پایان مرحله فعال درمان
10. استفاده از نگهدارنده در صورت نیاز

 ارتودنسی دندان کودکان چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان ارتودنسی به شدت نامرتبی دندان‌ها، نوع مشکل فکی، سن و رشد کودک، نوع دستگاه و میزان همکاری بیمار بستگی دارد.برخی درمان‌های محدود زودهنگام ممکن است کوتاه‌تر باشند. درمان جامع ارتودنسی در مواردی می‌تواند تا حدود دو سال ادامه پیدا کند، اما مدت دقیق برای هر کودک متفاوت است. 
عدم مراجعه منظم، شکستن براکت‌ها یا استفاده نکردن صحیح از دستگاه‌های متحرک می‌تواند روند درمان را طولانی‌تر کند.

آیا ارتودنسی دندان کودکان درد دارد؟
پس از نصب براکت یا تنظیم سیم‌ها، کودک ممکن است برای چند روز احساس فشار، حساسیت یا درد خفیف در دندان‌ها داشته باشد. این احساس معمولاً با حرکت دندان‌ها و اعمال نیروی ارتودنسی مرتبط است. همچنین براکت‌ها ممکن است در روزهای ابتدایی باعث تحریک داخل گونه یا لب شوند.
درد شدید، تورم غیرعادی یا علائم مداوم باید به متخصص ارتودنسی گزارش شود.

عوارض ارتودنسی کودکان چیست؟
ارتودنسی در صورت انجام صحیح و رعایت مراقبت‌های لازم معمولاً درمانی قابل کنترل است؛ با این حال، مشکلاتی ممکن است در طول درمان ایجاد شوند.مهم‌ترین مشکلات احتمالی شامل پوسیدگی دندان، التهاب لثه، ایجاد لکه‌های سفید روی مینای دندان، زخم مخاط دهان و آسیب به دستگاه ارتودنسی است.
بهداشت ضعیف دهان در طول درمان می‌تواند خطر پوسیدگی و مشکلات لثه را افزایش دهد.

مراقبت از دندان کودک در زمان ارتودنسی
وجود براکت و سیم می‌تواند تمیز کردن دندان‌ها را دشوارتر کند. ذرات غذا و پلاک میکروبی ممکن است اطراف براکت‌ها تجمع پیدا کنند.کودک باید دندان‌ها را با دقت و طبق توصیه دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی تمیز کند.
مراقبت‌های مهم شامل مسواک زدن منظم، تمیز کردن اطراف براکت‌ها، استفاده از وسایل کمک‌بهداشتی توصیه‌شده و مراجعه منظم برای بررسی سلامت دندان و لثه است.
ارتودنسی جایگزین معاینات معمول دندانپزشکی نیست و کودک همچنان باید برای بررسی پوسیدگی و سلامت دهان تحت مراقبت دندانپزشکی قرار داشته باشد.

 کودک در دوران ارتودنسی چه غذاهایی نباید بخورد؟
غذاهای بسیار سفت یا چسبنده می‌توانند به براکت و سیم ارتودنسی آسیب وارد کنند. بهتر است مصرف خوراکی‌هایی مانند آب‌نبات‌های سفت، تافی‌های چسبنده و غذاهایی که فشار مستقیم زیادی به براکت وارد می‌کنند محدود شود.
میوه‌ها و مواد غذایی سفت را می‌توان در صورت توصیه متخصص به قطعات کوچک‌تر تقسیم کرد. هدف اصلی کاهش احتمال شکستن براکت یا خم شدن سیم است.

 آیا ارتودنسی روی رشد فک کودک تأثیر دارد؟
در برخی ناهنجاری‌های فکی، زمان رشد کودک می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد. بعضی دستگاه‌های ارتودنسی یا ارتوپدی فک با هدف هدایت یا مدیریت رشد در بیماران منتخب استفاده می‌شوند.
به همین دلیل تشخیص زمان مناسب درمان اهمیت دارد. درمان زودهنگام در همه کودکان ضروری نیست، اما برخی مشکلات ممکن است در دوره رشد شرایط مناسب‌تری برای مداخله داشته باشند. 

 سوالات متداول درباره ارتودنسی دندان کودکان
 بهترین سن برای معاینه ارتودنسی کودک چند سالگی است؟
اولین ارزیابی ارتودنسی حداکثر تا حدود 7 سالگی انجام شود. این معاینه الزاماً به معنای شروع درمان نیست. 
 آیا کودک 7 ساله می‌تواند ارتودنسی کند؟
بله، در صورت وجود یک مشکل مشخص ممکن است درمان در این سن آغاز شود. با این حال، بسیاری از کودکان در 7 سالگی تنها تحت بررسی و کنترل رشد قرار می‌گیرند.
 آیا باید تمام دندان‌های شیری بیفتند؟
خیر. برخی درمان‌های ارتودنسی می‌توانند در دوره‌ای انجام شوند که کودک ترکیبی از دندان‌های شیری و دائمی دارد. 
 ارتودنسی کودکان چند سال طول می‌کشد؟
مدت درمان به نوع مشکل و روش ارتودنسی بستگی دارد. برخی درمان‌ها کوتاه‌مدت هستند و درمان جامع ممکن است حدود دو سال یا بیشتر و کمتر طول بکشد.
آیا ارتودنسی برای کودک دردناک است؟
حساسیت و فشار خفیف پس از نصب یا تنظیم دستگاه ممکن است ایجاد شود. درد شدید یا مداوم نیازمند بررسی است.

جمع‌بندی
ارتودنسی دندان کودکان برای تشخیص و درمان نامرتبی دندان‌ها، مشکلات بایت و برخی ناهنجاری‌های فکی انجام می‌شود. زمان شروع درمان برای همه کودکان یکسان نیست و به وضعیت رویش دندان‌های دائمی، نوع مشکل و رشد فک بستگی دارد.
ارزیابی ارتودنسی تا حدود 7 سالگی می‌تواند به شناسایی زودهنگام برخی مشکلات کمک کند؛ اما این ارزیابی به معنای نیاز همه کودکان به براکت یا شروع فوری درمان نیست. در بعضی موارد تنها کنترل دوره‌ای رشد کافی است و در برخی کودکان درمان زودهنگام توصیه می‌شود.

 منابع

American Association of Orthodontists
American Academy of Pediatric Dentistry
NHS
MouthHealthy – American Dental Association
Cleveland Clinic

سلب مسئولیت
مطالب این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا برنامه درمانی متخصص ارتودنسی نیست. زمان شروع و نوع ارتودنسی دندان کودکان باید بر اساس وضعیت دندان‌ها، فک و رشد هر کودک تعیین شود.

 اعتبار محتوای علمی
این مقاله بر اساس راهنماها و اطلاعات منتشرشده توسط انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا، آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا و منابع سلامت معتبر تهیه شده است.